Voadapälsisch ghead zude Pälsische Dialegde un isch'ä Dialegdgrubb vum Rhoifrängische, wu zum Weschdmiddeldaitsche gheare dud un wu'ma in Rhoilond-Palz un a in Siedhesse un Noadbaade, awa a im noadechdlische Deel vun Frongraisch babble dud. Voadapälsisch werd iwawieschnd in de Voadapals g'babbeld, wu in de Rhoiewene lischd. Iwagäng hods im Oschddeel vum Noadpälsa Beaschlond, wuma awa zum Voadapälsa Schbroochg'bied zehle dud. Irschendwu noadechdlisch vunde Grens zwische de Palz un Roihesse head's Voadapälsische uff. Wu gnau echdlisch oam Owarhoi s'Voadapälsische uffhere dud, isch bai de Schbroochforscha umschdridde. Zum Deel werd do g'meend, dasses Kuapälsisch vun Monnem/Haidlbeasch als Unagrubb zum Voadapälsische d'zu kead. Im Siede geds Voadapälsische doan in Frongraisch ins neadlische Elsass noi un im Weschde geds irschendwu im Pälsawald ins Weschdpälsische (unn uff kän Fall ins Hinnerpälzische) iwa. Im 18. Johahunad hawen Auswoandara, wu aus de Palz weggonge sin, ia Schbrooch noch Noadamerigga g'brochd. Haid heesd die Schbrooch Pennsilwenia Dadsch, isch awa ewe aischendlisch Daidsch un midm Voadapälsische eng vawoand. Im „Linguasphere Register“ werren unam Voadapälsische (52-ACB-df) finf Dialeggd uffg'fiad. 52-ACB-dfa: Elsessisch-Pälsisch (Waißebuasch (Wissembourg)/Noadelsass) 52-ACB-dfb: Haadgbiaschisch (Haadgbiasch/Haad/Daidschi Woischdroos) 52-ACB-dfc: Schbaijmarisch-Loandausch (Schbaija/Loandau/siedlischi Voadapals) 52-ACB-dfd: Ludwischshefnerisch (Ludwischshaafe/neadlischi Voadapals) 52-ACB-dfe: Woamsarisch (Woams/siedlisches Rhoihesse) Linguischde sin domid awa ned ima oivaschdonne un meenen S'Schbaijmarische hod


E Pälzischi Schbroochinsl gibds oam Niedarhoi. Do werd saide Midd vum 18. Joahunad än Dialeggd vunde Migroande gbabbld, es Pälzersche, wu vum Pälzische abschdomme dud. Vunde hischdorische Kurpalz sin frija mol Siedla hiegonge un sin doad wesche irm brodeschdondische Glawe awa una sich bliwe un hawen wenisch mide kadolische Oihoimische zu due hawe wolle. Bis haid hawen die deswesche ia kulduareli Aischeschdändischkaid, ewe wie die Schbrooch bhalde. Alladings dud de Dialeggd, wuma doad haid babble dud, sisch vude haidische pälsa Dialegg unaschaide. Die Schbroochinsle lieschn im äußerschde Weschde vun Daitschlond uff de linge Said vum Niedarhoi zua niedaländische Grenz hie zwische de Schded Goch, Kalkar un Kleve. Wesche de schleschde Weadschafd, m'Griesch un relischjesi Grind hawen im Mai 1741 Laid vun de kuapälsische Owaämda Graiznach onde Nah un Simman im Hunsrigg iwa Roddadom noch Pennsylvania auswondara wolle. Weschem Seegriesch zwische Englond un Sponije hodmase awa ned iwa die Grens noch Hollond glosd. Deswesche sinse doan on de Grens g'bliwe. Oaschließend hawen sisch uugfea zwonsisch Familije mid uugfea 120 Laid endschlosse doad zu blaiwe. Ia Bidd um Lond hodde braißisch Magischdrad und Rischda vun Emmerich on Goch, Huissen un Kleve waida gewe. Die Schdad Goch hodn doan 10.000 Moasche inde Gocha


Die Weschmiehl (korz: Wesch) is äns vun de zwä Fraibeeda in Lautre. Es Schwimmbaad is am 4. Juni 1908 äreffend worr un had e Wassafläsch vun 7.400 qm. Es bestehd aus ääm änzische Schwimmbegge, wo 165.3 Meeder lang is un ääm Kinnerplanschbegge. Die Ɔ̃ɔ̃laach laid im Eselsbachdaal, nerdlich vun Lautre an de Schdrooß no Morrlautre. Am End vum 19. Joorhunnad is an där Stell e Weschmiehl ensschdann, wo die Wasserkrafd vum Bach zum Bedrieb vunna Wescherai genutzd hadd. Um die Johrhunnadwend wurd de Schwimmveroi Kaiserslautre gegrindt, där die Idee vunnem Bad an de Schdell vun de Weschmiehl vafolschd had. Mid de Hilf vun potende Geldgewwer is es Schwimmbaad dann vewärklischd worr un 1908 mid änner Wasserfläsch vun iwwer 10.000 m² ereffend worr. Waidahie wurd es Fraibaad Weschmiehl gennänd, des sellemols vun de Eselsbach geschbaisd worr is. Näwer em große Begge (aus Beddon), is e langgezooner Draggd mid Umklaidekabine im Juchendschdiel enstann. Es Bad waa gedrennd in e Herreabdäälung im Weschde un e Dameabdäälung im Oschde, die 1945 vun de franzeesische Besadzungsmachd beschlaachnamd worr is un ab demm Zaidpungd Franzosebad gehäß had. In de 1980er Joore is die Wasserfläch aus Koschdegrind uff 7.400 m² veklennad worr un in de Midde vun


Woibrandbohne sinn klääne Pralinscher aus Schoklad, die mit Woibrand gefillt worre sinn. Um Woibrandbohne herzustelle, dut mer ä Iwwasäddischd Leesung vun Zugga in Wassa heaschdelle unn mid em extra schdarge Woibrand (ca. 60 %) so mische, doß grad noch kää Zugga augefälld wärd. Aus Waizepuda mächd mär ä gonz logga Bedd mid Vadiefunge inde Form vunde schbädere Bohne. In die Verdiefunge duud mär die noch haiße Brieh fille. Donn werd des mit ennere dinne Schischt Puda bschdäubt. Dursch die physigalische Oigeschafte vum Zugga dut donn de Rand ä knaggischi Kruschd bilde: de Zugga krischdallisiad, des Innere mit dem Woibrand blaibt awwer flissisch. Desdewesche muß mär aach noo drai bis via Schdunne die Bohne voasichdich umdreje. Zum Schluß, wonnse kald sin, noo es mindschd noomol drai bis via Schdunne, werre die Bohne vosichdich aus iam Bedd ghowe un mit äm Mandl vun dunkle Schoklad iwwerzoche. Erfunne sinn se vum Hugo Asbach (1868 – 1935) vun Riedese, der aa de “Asbach Uralt” uff de Markt gebrunge hot. Däm waa die heakämmlisch Heaschdellung ned guud genuch. Vaschdändlischa Wais: Des is vum Liköa kumme un mär muß doo däm Woibrand soviel Zugga zumische, doß des om Änd aach än Liköa is un kään Woibrand


Biwelse is da Nåme vun folgende Orde: Biwelse im hessische Ried:Biwwelse Biwelse im Unnerelsaß: Bíwelse


Saarbrigge is e kreisfreii Schdadt im Siede vum Saarlond un denne ihr Haubdschdadt. Mid ugfähr 177.201 Oiwohner iss sie zudem die greeschd Schdadt vum Saarlond. Die Schdadt hot ä Fläsch vun 167,07 km² unn ä Bevelkerungsdischd vun 1061 Oiwuhner/km² (2013). Saarbrigge iss Sidz vum Regionalverband Saarbrigge. Endschdanne iss Saarbrigge dorsch die Verainischung vun de Schdädt Saarbrigge, St. Johann und Malstatt-Burbach im Johr 1909. Owwerbirgamaischdar iss Uwe Conradt vun de Grisdlich Demokradschen Union Deutschlands Commons: Saarbrücken – Sammlung vun Bilder, Video un Audiodataie Said vun Saarbrigge Lidaradua iwa Saarbrigge Medije iwa Saarbrigge


Beede is e Schdaddeel vun Humborch im Saarlond un had schtigga 3.065 Inwohner. Das Dorf laid an de Blies un is va sei Nadurschudzgebiede Beeder Brinnche un Hellegrabe, wo`s Schdorch un aneres Viehzeich gebt, bekannd. Im Johr 1212 is erschdmols e Kerch in Beede erwähnd wor. Die em heiliche Remichius geweihd Kerch war bis 1299 die Parrkerch far Humborch und is uner em Patdonad vum Kloschda Werschwiller geschdann. Die als „Beeder Turm“ bekannde Turmruin sdammd vum frihgodische Kercheturm, der im 14. Jahrhunert erbaud wor is. Er is es äldeschde Bauwerg vun de Schdad Humborch. Im 17. Jahrhunert is die Kerch im Dreißichjähriche Kriech zersderd wor. Es Naherholungsgebied „Beeder Brinnche“ med e paar Weihere, de Quell „Beeder Brinnche“, Aussichdspavilljong und Fischteichanlache leid an de Blies am siedliche Dorfrand. E ganzie Zeid lang konnd sich Beede brischde, die enziche Schderch im Saaland zu beherberche. Das Schdorchenest vum freilewende Weißschdorchepaa is newe de Fischerhitt. In de Summermonade kann die Uffzuchd vum Schdorchenachwuchs haudnah beowachd were. Hiner em Schpordplaz Richdung Zollbahnhof Humborch befind sich es Nadurschudzgebied Hellegrawe med em Felsebrunne. Do lebd seid 2005 e kleenie Herd Heckrinner un Wasserbiffel un seid 2010 e Herd med Konik-Wildperde. Seid einicher Zeid briede a dord Weißschderch


Härschhorn gibts mehr wie ämol: e Schdadt am Neggà in Siedhesse: Härschhorn (Negger) en Ord midde in da Palz: Härschhorn (Palz)


Errbach (amtlich Erbach) is de greschde Schdaddeel vun Humborch un had so schdiga 13.000 Inwohner. Im große ganse kann ma san werd Errbach vun Humborch dorch die Bahnlinje Humborch - Laudere gedrennd. Die ehnzich Ausnahm is die Hingelsbix, die als ehnziches Ordsdeel rechds vun de Bahn leid. Newe Errbach gehere weidere Ordsdeel zum Ord De Labbedäsch leid zwische Errbach un Aldschdad un had 221 Inwohner (Schdand: 1. Januar 2008). De Ordsdeel had e eichener Schbordverein. An de Zufahrdsschdroß leid e Induschdrie- un Gewerbegebied med mehrere Fachmärgd. Dord is a de Haubdingang vun de Boschwerge 1 un 2. Gegrind wor is de Ord als Vesorchungshof far die Hoheburch vun em Graf La Bretesche, der vun 1680 bis 1697 Gouveneir vun Humborch un Kommandand vun de franzesische Trubbe in de Saabrovins war. De Name La Bretesche(s) Hof hat sich im Lauf vun de Zeid in Labbedascher Hof omgewanneld. Der zwische Humborch und Bruchhof an de Moorniederung Closebruch gelähne Johannishof – omgangsschbrochlich a Hingelsbix genennd – leid als enzicher Ordsdeel Errbachs sidlich vun de Bahnlinje Laudere–Humborch. Er is vun Errbach aus nor iwwer e Radweg se erreiche, med em Audo muss ma endwedder iwwer Humborch oder iwwer Bruchhof fahre. Do war e 1760


Erbach is da Nåme vun verschiedene Dinge: Folgende Orde heeße Erbach: Erbach im Hinnare Odewald: Erbach (Odewald) Dorf-Erbach glai danewe: Dorf-Erbach Erbach im Saaland (Humborch): Errbach Erbach im Rhoigau (Eltvill): Erbach (Rhoigau) Erbach im Hunsrigg: Erbach (Hunsrigg) Wald-Erbach, aa im Hunsrigg: Wald-Erbach Erbach an da Bergschdrooß (Hepprum): Erbach (Bergschdrooß) Erbach bai Wimpfe: Erbach (Negger) Erbach heeßt a e Bach: Di Erbach im Saaland, wo dorch de glaichnåmiche Ord fließt, e Newebach vun da Blies: Errbach (Blies) Außerdemm gebt-s noch: Des Adelsgschlescht un soi Grafschaft Erbach: Grafschaft Erbach


Als Saltus hen die Remer en Gutsbezirk bezaischnet in em net allzu fruchtbare Bereisch, etwa en Waldabschnidd. Meischd handelde es sisch um ee schdaadlischi Domäne. Awwer ach privade Großgrundbesitzer konnden so en Bezirk verwalde. Der Verwalder vun so em Bezirk wurd als Saltuarius bezaischned. Es bekanndes Fundschdigg ist der Grabschdää vum Waldfischbacher Forschdbeamde. Guck näher bei Haidelsbursch. Hauptquelle fer den Ardikel is: Helmut Bernhard: Die "Heidelsburg bei Waldfischbach - Ein kaiserlicher Domänensitz (Saltus)?, in: Karl-Heinz Rothenberger, Karl Scherer, Franz Staab, Jürgen Keddigkeit (Herausgeber): Pfälzische Geschichte, Band 1, Institut für pfälzische Geschichte und Volkskunde, 2002, 2. verbesserte Auflage, Seiten 82-83


De Pälzer Saumaache is so äbbes ähnlisches wie Worschd, när kimmmd es Gfillsl ned inde Daam, sunnan inde Maache vunn änere Sau (im Pälzische aach Wutz). Weldwaid beriemd worn is de Saumaache dorsch de daitsch Kanzler Helmut Kohl, der wu en alle soine Geschd hod uffdische geloßd. Es gäbbd unnaschiedlische Rezäbde un ums beschde wärn in Landach sogaa jäalische Maischdaschafde ausgedraahn, awwa die Grundzuudaade sin als die glaische: Flääsch, Grummbeere, Gemiees un Kreiter in wegselnde Menge. Des wärd donn im Kessl gegaard un hääß orra kald serwiad. Beliebd is aach de gebroodne Saumaache, des sin Schnitte vum Saumaache, die wo inde Pann oo'g'broode wärn. Ääns vunde naijare Rezebde schmeggd bsunnaschd guug: zwää Zwiwwle, (onnadhalwe wärrn braun gereeschd), dobbld so viel Subbegrien es Draifach ån Grumbeere es Segsfach ån geraischadm Peeklflääsch, Muskaad, Marau, Gwennel, Pimend, Peffa, Loawea (gmaahle), Korianda, Knoblaach Die Hälfd vun allm gehd dorsch de Wolf, die onna Hälfd wärd in Schdraife gschnidde, dodevun die Hälfd in Wäafl. Die Mass wärd guud gmischd inde Maache gfilld un bai ca. 85°-90°C so lang gegaad, bis inde Midd es mindschd 82°C ärraischd wärn. Särwiad wärd in Schaiwe gschnidde mid Kleeß, Grumbeere orra Piree un mid Kraud. De Pälza Saumaacheorde isn Faßnachdsorde


Reiskerje (amtlich Reiskirchen) is e Schdaddeel vun Humborch im Saaland mit 1.444 Inwohner (Schdand: 1. Februar 2005). De Ord med de domolich Parrkerch Mariä Himmelfahrd is im Johr 1131 als Schengung vum Graf Friedrich von Saawerde an es Kloschder Werschwiller erschdmols urkundlich erwähnd wor. Die heidich Kerch is die Ufferstehungskerch am Dorfpladz in de Richardstroß. Reiskerje laid an de Audobahn A6. Uff de Gemagung vun Reiskerje leid die "Raschdsdäd Humborch" der A6. Lidaradua iwa Reiskerje 49.3519444444447.3247222222222Koordinaten: 49° 21′ 7″ N, 7° 19′ 29″ O


Echelschäd (amtlich Eichelscheid) is e Ordsdeel vum Humborjer Schdaddeel Bruchhof. In Echelschäd wohne kaum Laid, wails fasd nor Firme un Gewerbe gebd. In Echelschäd hads vun 1892 bis 1959 e Bahnhof geb. Der ist unner anerem vun de Inwohner vun de absaids vun de Bahnschdregg gelähne Orde Bechhofe, Lambschbore, Rosekopp, Käshofe und Wiesbach, far die Echelschäd die nächschdgelähn Schdation war, genuzd wor. Angeschloss war e Giederbahnhof uff demm vor allem Dingemiddel, Saadgud un landwerdschafdliche Maschine far die erwähnde Orde vor allem awwer em Echelschäderhof umgeschlah wor sin. Vun 1939 bis geche Grichsenn hads a e gleenie Schmalschburfeldbahn an Bechhofe vorbai bis zum Munitionslacher bai Kerrbrich geb. De Bahnhof war vun 1920 bis 1935 sowie vun 1945 bis Enn 1956 die Grenzschdation vun de Bahn zwische em domols aichesdänniche Saagebied bzw.Saaland un de Bundesrebublig Daitschland. A de Grenziwwergang un Zolliwwergang vun de Kaiserschdroß war dord. Med de Widderveainichung des Saalandes 1959 is de Haldepungd geschloss wor. De saalänische Kabaredischd Dedlev Schönauer had e mol scherzhafd gesaad, bai Echelschäd laid die Grenz zwische Schennie un Wahnsinn.


Woihnachde is es grisdlisch Feschd vun de Geburd vun Jesus Grisdus, un doodemid – noom grisdliche Glauwe – vunde Menschwäadung vun Godd. Haabdfaijadaach is de 25. 12., därwu om Voaoowend mim hailische Oowend unde Grisdnachd beginne duud. S'friehschde Vorkumme vum Word „Weihnachten“ schdommd ausde Bredischdsommlung Speculum ecclesiae vun 1170. „diu gnâde diu anegengete sih an dirre naht: von diu heizet si diu wîhe naht.“ „Die Gnade (Gottes) kam zu uns in dieser Nacht: deshalb heißt diese nunmehr Weihnacht.“ un um 1190 schdommd a s'Gdischd vum bairische Dischda Spervogel „Er ist gewaltic unde starc, der ze wihen naht geborn wart: daz ist der heilige krist.“ Schun Maria, ä zwelf bis draizeehjährisch jiddisch Meed, hod Problem demid ghad, doßse solld Mudda wärn ohne än Mõõ. Un schun die ärschde Grisde sin midde Frooch konfrondiad worrn, wie des Goddes Sohn un selwad Godd soi kännd, wonns doch när ään Godd gäbd. Die Kärch hod inzwische viel gelehrdes Zaich dodezu gsaad un es hod schun ä paa Schisme desdeweje gäwwe, awwa die beschd Ärklärung liefad doch där Ängel, därwu Maria kodakdiad hod: Bai Godd is nix uumeeschlich. Noo Ärklärunge zu frooche is sinnlos: Wea glaabd, doßs än Schepa gäbd, än Godd, vun dämm alles


Schbaija ischä Pelsa Schdadd om Rhoi, wu inde Owwarhoinischi Tiefewene liesche dud, do wude Schbayabach inde Rhoi noi kummd. In Schbaija dun im Aachebligg on die 50.000 Laid leewe. Schbaija isch frija mol vum remische Raisch g'grind worre un deswesche a äni vunde eldschde Schdäd in Daidschlond iwwahaubd. Unnade Rema hoddse Noviomagus oda schbeda a Civitas Nemetum keese. Im Middelalda hodd Schbaija, zunegschd mol'm Bischof unnawoafe un schließlisch de Schdadus vunare fraije Raichsschdadd vum Hailische Remische Raisch Daidscha Nadzion krischd. Weldb'kond isch Schbaija haid weschm Schbaimara Dumm. Des isch äns vunde bdaidnschde romonische Bauweagg iwwahaubd un said 1981 isch die Keasch a ä UNESCO-Weldkulduaeawe unn saidm Juli 2021 keren die jidische Deng'gmela vunde drai SchUM-Schdedd Schbaija, Määnz unn Worms zum Weldkulduaeawe. Die Schbaimara unnadeeln die Schdadd in die sognondi Keanschdadd un Schbaija-Noad midm Binsfeld Schbaija-Oschd Schbaija-Sied midm Owwakemmare, m'Nailond unem Vochlgsong Schbaija-Weschd midm Ealisch. Vun Schbaija ä Schdiggl außahalb lieschn de Binshof, de Daidschhof, de Ludwischhof, de Ringschebeaschahof, de Schbidserhoihof, de Thomashof, de Waijahof uns Reffedaal. Um Schbaija rum sinn die Nachbaoad Remabeasch im Siede, wu die drai Deafa Beaschhause, Helscheschdää un Medasche sinn, donn Duddehofe im Weschde, Schiffaschdadd im Nordweschde, Waldsee un Oddaschdadd im Noade. Iwwam Rhoi lieschn Kedsch


Schwazebach (amtlich Schwarzenbach) is e Schdaddeel vun de saarpälzisch Graisschdad Homburg im Saarland med 2189 Inwohner (Schdand: 1. Januar 2008). Dorch die Ordslache vun Schwazebach velaafd die Bundesschdroß 423. Auserdemm gebds dord e Inrichdung vum Chrischdliche Juchenddorfwerg Deidschland (CJD), in demm behinerde Mensche e beruflichie Erschdausbildung ermechlichd were kann. Die ejemaliche saalänische FDP Minischder Christoph Hartmann (Werdschafd) Georg Weisweiler (Gesundhed) un Rosemarie Scheurlen (Awed) wohne alledrei in Schwazebach. De Ord Schwazebach ischmol zsomme mid Beede die Gmoind Beede-Schwazebach gwesd. Im Joa 1913 isch die Gmoind uffglesd worre unma hodse in die Graisschdad Humborch oiglidadd. Wilhelm Volkert (Hrsg.), Handbuch der bayerischen Ämter, Gemeinden und Gerichte 1799–1980, 1983, C. H.Beck’sche Verlagsbuchhandlung, München, ISBN 3-406-09669-7; Said 487 49.2983333333337.3238888888889Koordinaten: 49° 18′ N, 7° 19′ O


Kerrbrich (amtlich Kirrberg) is e Sschdaddeel vun de saalänisch Graisschdad Humborch im Saapalz-Grais med schdigga 3060 Inwohner. Bis Enn 1973 war es e aicheschdänichi Gemän. Kerrbrich laid am eschdliche Rand vum Saaland an de Grenz zu Rhainland-Palz. Greßere Schdäd in de Umgechend sin newe Humborch (5 km) noch Zweebrigge (7 km) sowie Saabrigge un Laudere (baide ca. 35 km). Kerrbrich werd vum Oschde no Weschde vum Lambschbach dorchzo. Beraids in de Schdainzaid had e Durchzuchs- und Hannelsschdroß dorch es Lambschbachdal gefehrd. Es gebd a haid noch Schbure vun frihkeldische Hejebefeschdichunge (1000–800 v. Chr.). Die salisch Merburch schaind noh em Schdraid zwischem Kaiser Friedrich Babarossa un Simon vun Saabrigge ihr Bedaidung velor zu hann, wail die wichdich Salzchdtroß von do an e anerer Roud gefolchd is un nimi dorch es Lambschbachdal gang is. Noch haid nemmd jedoch die Nordroud vum Pälzische Jakobswech denne Wech un velafd vun Schbaya her kommend dorch Kerrbrich, wohl weche de Wallfahrdskerch Mariä Himmelfahrd, waider no Hornbach. De Ord is nom erschde Weldgrich bai de Palz geblieb un is erschd am 23. Abril 1949 em Saaland angegliederd wor. Es also ens vun de jingschde Deele vum Saaland. Im Rahme vun de saalänisch Gebiets- und Vewaldungsreform is zum


Schwazeagger is e Odssdeel vun Ehnedd, das wiedderomm e Schdaddeel vun de saapälzisch Graisschdad Humborch im Saaland is. Schwazeagger hat schdiga 620 Inwohner. Uf em Gelände rund om es Edelhaus sinn Iwerreschde vun erer gallo-remische Siedlung enddegd wor die als Schdation am Kraizungspungd vun de remische Stroße zwische Metz (Divodurum) un Worms (Civitas Vangionum) sowie Drier (Augusta Treverorum) un Stroßborch (Argentoratum) e wichtichi Bedaidung hodde. Somed derfd Schwazeagger de äldeschde Deel vun de haidich Graisschdad Humborch sinn. Die Siedlung, die um Chrischdi Geburd endschdann is un 275/276 n. Chr. dorch die Alemanne zerschderd wor is, soll no Schrifdschdigga vun Menche vum nahgelene Gloschder Werschwiller zufolche die Greß vum middelalderliche Worms gehadd hann. In Schwazeagger gebd´s e waid bekandie remischie Ausgrawung wo a enzelne Haiser widder uffgebaud wor sin, damed ma sich es Lewe in de domolich Zaid vor Aue halle kann. Außedemm gebd´s im Edelhaus e Stadtmuseum un e Auseschdell vum Humborjer Schdandesamd wo ma dann a Samschdas hairade kann. Schwazeagger laid an de B 423. Auserdemm gehd die A8 am Ord vorbai, die Ahnschlussschdell is e paa Hunerd Meder waider in Ehnedd . Commons: Römermuseum Schwarzenacker – Sammlung vun Bilder, Video un Audiodataie Lidaradua iwa Schwazeagger 49.2891666666677.3219444444444Koordinaten: 49° 17′


De Schbaimara Dumm isch die groß Keäasch odda Kaddedraal wiema a saache dud, vum Bischdum Schbaija un lischd in Rhoilond-Palz inde Schdadd Schbaija noo oam Rhoi. Offizjel heesda Domkirche St. Maria und St. Stephan un isch die Paakeäasch vunde Dummparrai. Nochdem die Abdai Cluny zaschdead worre isch, ischde Schbaimara Dumm die greegschd romoanisch Keäasch vunde Weld. Im Joa 1925 isch die Keäasch vum Pabschd Pius XI. zu änna Basiliga gmachd worre. Un said 1981 ischse uffde UNESCO-Lischd vum Weldkulduaeawe un a noch ä gschidzdes Kulduguud nochde Haacha Konwenzion. Oogfonge middm Dumm bauwe hoddde saalische König Konrad II, wu schbeeda Kaisa worre isch. De Konrad hodd die greegschd Keäasch vumm Abndlond bauwe wolle. Ma deng'g, dasses im Joa 1025 gewesd isch, awwa ä Schrifdschdigg dodriwwa hodds nedd. Midd Naduawisseschafdlische Unnasuchunge vum Bau hoddma fade Baubginn s'Joa 1027 gfunne. Änna Legend noch hodde Konrad oam glaische Daach inde Frieh de Grundschdää fas Kloschder Limbursch bei Dergem geleeschd un um donn oam Midaach midd soina Fraa Gisela un soine Laid noch Schbaija zu raide un doad die Grundschdää fade Dumm un fas Schdifd „Sankt Johannes“, em schbedare St.-Gwido-Schdifd zu leesche. Um all die Schdää un Holz noch Schbaija bringe zu kenne, hoddma exdra


Nidasaksä (daitsach Nidasaksä; saterfriesisch Läichsaksen, plattdaitsch Neddersassen) is e Bundeslond im Norweschde vun de Bundesrepublik Deitschland. Es hos e Gebied vun 47.635 km², wo ugfähr 7,9 Mio. Leit wohne. Dodemit isses vun de Fläch her noo Bayan es zweddgreeschde Bunnäslond. De jedzische Minischderpräsident iss de Stefan Weil vun de SPD, die regierende Pardaien sinn die SPD unn d CDU. Die Hauptschtadt is Hannover. De greescht Schdädt in Nidasaksä sin newe Hannover noch Braunschwaisch, Osnabrigg, Oldebursch un Wolfbursch. Gesproche werd in Nidasaksä newwer em Hochdaitsch verschiedene mitteldaitsche unn nidadaitsche Dialekt, dezu aa noch Saterfrisisch. Saterfriesisch un Nidadaitsch sinn Minnerheide- un Reschjonalschbroche, die aa fer de Amdsgebraach zugelosse sinn. Commons: Niedersachsen – Sammlung vun Bilder, Video un Audiodataie Offizielle Sait vun Nidasaksä


Hoffe is da Nome vun zwee Orde: Hoffe bai Sinse: Hoffe (Sinse) Hoffe im Unnerelsaß: Hoffe Außerdemm is-es di korz Bezaischnung fä de Fußballveroi in Hoffe bai Sinse: TSG 1899 Hoffenheim


Hoffe isch e Dorf im Kraichgau und said em 1. Juli 1972 en Schdadddail von Sinse. Bsonners bekand worre isch Hoffe wäge de TSG 1899, die said de Saison 2008/2009 in de 1. Bundesliga schbield. Hoffe liegd im Elsenztal zwische Sinse und Zuzehause und gheerd zum Kraichgau. Nach Haidlbärsch, des nordweschtlich von Hoffe liegt, sins ugfähr 26 Kilomeda. Viellaich wail Hoffe an de im Middelalda wichdige Schdroos von Schbaya nach Wimpfe liegd, isch de Ord schun im Johr 773 s erschte Mol schriftlich belegd und zwar im Lorscher Codex. Dord wärd de Ort Hovaheim gnannd. Die Besitzverhäldnis sinn im Middelalda komblizierd gwesst. De Ord hot zum Riddakandon Kraichgau gheerd und im 13. un 14. Johrhunnerd tauche en Haufe Laid in Urkunde uf, die sich nach dem Ord gnannd hawwe: 1262 Hildebrandus de Hoveheim, 1310 Cunradus de Hoveheim, 1396 Diether von Hoffenheim. Vermudlich handeld sich's bai dene Männer um Ortsadlegie. Au von de Gemminger, em Adelsgschlecht im Kraichgau, hawwe sich manche „von Hoffenheim“ gnannd, weil si im Dorf Besitz ghabt hawwe. Schbädeschdens ab em 14. Johrhunnerd hawwe d Habsburger und Katzenellenbogener halwa-halwa s Dorf in ihrem Bsitz ghabd. Dietmar Hopp (* 1940), Mitbegründa von de SAP Volker Kauder (* 1949), Vorsitzender


De Schbießbrode is ä Esse in de Palz wu Fläsch von de Sau in net ganz fauschtgroße Werfl gschnippelt werd und dann uff en Schbieß zum brode gschteckt werd. Aichndlisch is Schbießbrode die Bezaischnung fär alles, wo am Schbieß gebrode gehd, also zB. aach ä Bråådhingl, Wudz om Schbieß orra Ogs om Schbieß. Un õõfangs hods eh sunschd nix gäwwe: mär hod Faia ghod, awwa kää Dibbe. Was mär ned hod roh esse gekännd, hod mär iwwam Faia gaare gemißd. Rooschd gabs känna, awwa än schbidze Asd fär zum Ebbes drufschdegge, des waa alwail zur Hånd. Awwa schun sellemols wärd mär des Flääsch gedääld hon in Äänzlpoadzione. Un schbeeda donn, do waa des gonz Vieh am Schbieß gebrååde zwaa noch fär de Kuafärschd un die onnan Härre vun un zu wichdich un aach fär die Härrn gaisdliche Härre, wonnses när ärschdemol zu äbbes gebrung ghad hän, awwa fär die Laid waa soä Mäng Flääsch so daija un selde, doß mär donn schun glai inde Bezaischnung genaua worn is ("Än gonze Kapaun om Schbieß hänse ghad"). Was mär alladings efda ghad hod, des waan Schdigglchär un Schdigga, Pordzione fär ää Person un doodevun glai viele: Die Pälza waan schun imma gsällich,


S Elsässisch-Pälzische is en pälzischer Dialegd, wu im närdlische Elsaß (Frãnggraisch) im Outre-Forêt, an da Grenz zur Palz, geredt wärd. Des Pälzische ghert zur rhoifränggische Dialegdgrubb. Im nordeschdlischde Dail vum Elsaß, in da Gegend vun Waißeburch, Lauderbuech un Selz, redt ma Pälzisch, genauer gsaat e Variånd vum Siedpälzische. Siedlisch un weschdlisch devuu fängt des alemannische Schbroochgebiet un dodemit des Owwerdaitsche oo. Obwohls im Sinn vum Dialegdkontinuum selbverschdändlisch Iwwergäng gibt, loßt sisch des Pälzische innerhalb vum Elsaß daidlischer vum Alemannische abgrenze wie uf da badisch Sait vum Rhoi. Dort gibts dazwische noch des Siedfränggische, in Dialegd, wu zwaa iwwerwiegend Rhoifränggisch is, awwer glaischzaidisch aa schun gewisse Gemainsåmkaide mi-m Alemannische hot. Da Iwwergang vum pälzische zum alemannische Elsässisch geht iwwer e reschd korzi Dischdanz. Des heeßt, in äm Ord redt ma noch aidaidisch Pälzisch un villaischd zwee Orde waider siedweschdlisch iwwerwiege schun gånz klaa di alemannische Kennzaische vun da Schbrooch. So sescht ma in Hagenau schdads Bruder, bloo, guud, un aus schun Brueder, blöj, guet, un üss. Im schdädtische Dialegt vun Schdroßburg sin, im Gejesadz zu soinare Umgewung, in da an sisch alemannische Schbrooch daitlisch pälzische bezieungswais rhoifrängische Merkmole zu finne (uff da Katt gschdrischld). Im Wordschatz, da Grammadig un da Ausschbroch


Loschd is e Dorf im Landkrais Germersche. Loschd hot ca. 3.200 aiwohner und bsteht aus de zammegewachsene Ortsdäle "Oberlustadt" un "Niederlustadt". Frieher warn des zwä aichestänniche Orde. In Loschd werd nadirlich pälzisch gebabbelt. Awwer de Dialekt dud sich z. B. schun vun dem in Germersche unnerschaide: In Loschd geht ma nämlich die "Kouhle houle" wärnd ma in Germersche die "Kohle hole" geht. Commons: Lustadt – Sammlung vun Bilder, Video un Audiodataie Wikisource: Lustat in der Topographia Palatinatus Rheni (Matthäus Merian) – Qwelle un Volltegschde Websaid vunde Oadsgemoinde Loschd Handkeesfescht


Blimcheskaffee, (aach Blimles- orra Blimlchäskaffee), bezaichned scherzhafd e arich dinn uffgebrihder Bohnekaffee orer ah Malzkaffee/Ersadzkaffee. De Ausdrugg schdammd urschbringlich aus em Sächsische (Blimchekaffee). Die Bezaichnung ist uff das bis haid vewende Dekor Geschdraide Blimcher vun de Maißner Porzellanmanufagdur zeriggsefehre. Es Modiv is om 1815 endschdann un war in de Biedermaierzaid besonerschd beliebd. Uff em Porzellanservice sin rund om e laichd vegreßerdie Middelblum veschiedene Blumearde angeordned – zum Baispiel Rose, Vegissmainedd, Kornblume, Vailcher – die de Porzellanmoler noh em Zufallsprinzibb aus drai Dudzend Modive auswähld. In de Kaffeetass is inne, uff em Tassebodem, e enzelnie Blum in Uderglasurmalerai uffgebrung. Wenn die Blum drodz voller Tass am Bodem dorchschaind, is dass e Hinwais druff, dass de Kaffee besonerschd dinn uffgebrihd is, man kriehd also e Blimcheskaffee serverd. De Kal May had em Blimcheskaffee e liderarisches Denkmal gesedzd: Kara Ben Nemsi had eme sich fa ganz außerordendlich gebild halende terkische Richder gechaiwwer "de berihmde Kaffee, der Kahwe tschitschetschykün [10) Blimcheskaffee] heeßd,", erwähnd, uff den der im Folchende Geschbräch "voll inschdaihd". De Ausdrugg werd in de bircherlich Gesellschafd awwer ah abwerdend als Zaiche vun Gaiz gebrauchd, da e Missvehäldnis zwische em besonerschd daire Porzellan (im Besidz vum Gaschdgewwer) und em sparsam vewende Kaffeepulver (fa


Baddeberg (amtlich Battenberg) is en Ort in de 1972 gebild Verbandsgemää Grienschdadd-Land im Londkrääs Derkem im ehemålige Regierungsbeziag Palz. Baddeberg hott 415 Oiwohner. Baddebersch liechd im Nordweschde vun de Medropolregion Rhoi-Negga, an de Nahd vun de Haadt im Oschde vum Pälzerwald unn de Owwerhainisch Tiefewene. Baddeberg liechd am End vum vum Loininga Schborn, en Auslaifa vum Pälzerwald. Am Oschdrånd vun dem Auslaifa hot sisch frieher en Graawebruch befunne, wo de Owwerrhoigraawe 10 km in die Tief gånge is. Hohe Erheewunge uffm Gebied vun de Gemää is Harzwailerkobb midd 415 m unn die Pigglhaub midd 361 m. Nachbagemäände sinn im Uhrzaischasinn im Norde beginnend: Nailoininge, Kläkarlbach, Bobene unn Aldloininge. Bekånnd sinn die Baddeberger Funne, Ardefaggde, welle menschlisch Bsiedlung vor 600.000 bis 800.000 an dem Ord beleje. Es erschdemol erwähnd worre is Baddeberg im Lorscher Codex ums Johr 788 als "Bettenberge". Burch Baddeberg, die saiddem Middlalder de Laininger kehrd, hot zamme midd de Burch Nailaininge de Oigang vum Eggbachdaal kondrolliad. Wie die maischde Pälzer Erder is aa Baddeberg im Johr 1689 im Pälzische Erbfolgekriesch vun de Fronzose zerschderd worre. Im 18. Jh. is Baddeberg zaidwailisch Residenz vun de Grafe vun Loininge Hardebursch gewessd. Am 7. Sebbdember hot Baddeberg wege Baddeberg (Eder) de


Die Schdifdskerch vun Naischdadt hot zwää gonz unnerschiedlichi Tärm un unnär annere Besonnärheide die gröschd Gußschdahlglock vun de Weld, wu fraischwingnd gelaid wärd. Zu de Effnungszaide komma aach uff die Tärm enuffsteische. Wer iwwa die Tärm mescha wisse will, kaaft sich Bischa. Saide Reformazion is die Kärsch gedäähld un die Kadoligge un die Prodeschdande hän jeda ijan Dääl fär ia Mess zu halle. Aischnlisch, des komma nuch uffm aal Gemälde vum Riedhammer sien, is de Schbayabach um die Kärsch unde Maagdplaz enummgflosse, där is awwe iwwabaud worn. Commons: Schdifdskerch — Waitere Mulitimediadataie zum Artikel 49.3541388888898.136425Koordinaten: 49° 21′ 15″ N, 8° 8′ 11″ O <references> guck do: www.deutsche-heimat.de(NW) guck do: www.neustadt.eu nooch de Termine Die Türme der Stiftskirche - guck do: www.historischer-verein-neustadt.de


Burbàch (franzesisch Burbach, daitsch Burbach) isch e franzesische Gemää im Département Bas-Rhin (Unnerelsass) in de Rechion Grand Est (bis 2015 Elsass). D Gemää gheat zum Kanton Ìngwiller im Arrondissement Saverne. De Maire vun Burbàch isch de Claude Terrasson. Burbàch gheat zum Kommunalvaband Alsace Bossue. De lothringisch Dialekt vun Burbàch gheat zum Rhaifränkisch. Burbàch uf cc-alsace-bossue.net (franzesisch) Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr)


Balin London Bermesens Derkem Diedesfeld Edekowe Frongedahl Grieschdadt Germersche Haidlbärsch Hoggene Landach Lautre Ludwichshafe Monnem Naischdadt Rhoinzawere Schwätzinge Schbaija Wissloch Zweebrigge


Werschwiller ist e Schdaddeel vun de saalänisch Graisschdad Humborch im Saapalz-Grais. Bis Enn 1973 war Werschwiller e aicheschdänichie Gemän. Nachbarorde von Werschwiller sinn Bierbach, Schwazeagger, Beede un Limbach. De Ord werd von de Audobahn A 8 tangerd. Die erschd hischdorich Erwähnung vun Werschwiller war im Johr 1131. Domols is es Gloschder Werschwiller endschdan, als e Schdifdung vum Graf vun Saawerde. Die Reschde vun de Zischderzienserabdai un die Ruine vun erer romanisch Kerch sin noch haid uff em 370m hohe Gloschderberch erhall. Im Rahme vun de saalänisch Gebieds- und Vewaldungsreform is zum 1. Januar 1974 die bis dohien aicheschdänich Gemän Werschwiller Humborch zugeordned wor und is saiddemm Schdaddeel. Uff em Ordsgebied vun Werschwiller laid ah es als Baudenkmal geschidzde Schloss Gudebrunn mit erer Walburchiskabell vun 1725/26. Commons: Werschwiller – Sammlung vun Bilder, Video un Audiodataie Lideradur iwwer Werschwiller in de Saalänisch Bibliographie


Ingwiller (amtlich Ingweiler) ist de klenschde Ordsdeel vun Ehnedd, das widderom e Schdaddeel vun Humborch is. Es had schdigga 173 Inwohner. Ingwiller laid zwische Ehnedd, Werschwiller un Bierbach unmiddelba an de Blies un is maischdens de erschde Ord im Saaland wo bai Hochwasser die Ordsdorchfahd geschberrd werre muss. Midde dorch de Ord velaafd die Audobahn A 8 unn uff de Gemagung Ingwiller iss a die Anschlußschdell Ehnedd. In Ingwiller hads friejer mol e wichdiches Glaisdraiegg gebb, wo sich die Bahnlinje vun Humborch ins Bliesdal un vun Humborch no Zweebrigge gedrennd hann. Haid iss dord alles schdillgelehd awwer die Zweebigger däde gere die Schdregg in ehr Schdad widder reagdiwiere om an es Schnellbahnnedz Rhain Negga angeschloß se werre. Es is erschdmols 1180 in erer Schengungsurkun vum Gloschder Werschwiller urkundlich erwähnd wor. Bis 1603 had Ingwiller zu de Grafschafd Nassau-Saabrigge geherd. Dorch e Tauschvedrach in dem Johr is Ingwiller zum Herzochdum Palz-Zweebrigge, zu dem a Ehnedd geherd had, komm.


Hehäschwiller is e Ortsgemänd im Londkres Siedweschtpalz in de Palz. Sie gehert de Verbondsgemend Daleschwiller-Frösche o. Hehäschwiller lait uf de Sickinger Heh. Im Weschde befind sich Ninschwiller, im Nordoschde Petersbersch (Palz). De Johresniederschlach betragt 937 mm. Die Niederschläch sin hoch. Sie laie im owere Vertel vun de in Daitschland erfasste Werte. An 81 % vun de Messschdatione vum Daitsche Wetterdienschd wern niedrischere Werte regischdriert. De trockenschde Monat is de April, die maischde Niederschläch falle im Dezember. Im Dezember falle 1,5 mol mehr Niederschläch wie im April. Die Niederschläch variiere kaum und sin glaichmäßich iwas Johr verdält. On nur 16 % vun de Messschdatione wern niedrischere johreszaitliche Schwonggunge regischdriert. De Ort is vun Daleschwiller her bsiedelt. Die Ortsherrschaft hodde die Grafe vun Zweebricke. 1385 wurd Hehäschwiller on die Kurpalz verkaf. No de Londestailung is der Ort zu Palz-Zweebrigge gelongt. Der Gemainderat in Hehäschwiller besteht aus zwelf Ratsmitglieder, wu bai de Kommunalwahl am 7. Juni 2009 in äner Mehrhaitswahl gewählt worr is, und dem ehreamtliche Ortsbirjermeeschder als Vorsitzende. Die Blasonierung vum Wabbe lautet: „Vun Schwarz un Gold gedailt, drin uf grienem Draiberg en rotbewehrter un -bezungter vun Gold un Rot gedailter Leb“. Es is 1980 vun de Bezirksregierung Rhaihesse-Palz verliehe worr. Dee


Schdääñ is än feschdes Objekt aus äm Mineral odder äm G'schdääñ. Im Gejesatz zumne Fels is än Schdääñ nimmi fescht mi-de Gschdääñe im Unnergrund verbunne. Awwer er kann noch an soim urschbringlische Blatz schdehe (ladeinisch in situ), odder ewe verlaachert soi (disloziert). In de Umgangsschbrooch sescht ma zu gräßare Schdää aa Felse odder Felsbrogge. Die Petrologie b'schäfdigd sich mit de Endschdehung un de Äägeschafde vun Schdääñ. Commons: Stein – Sammlung vun Bilder, Video un Audiodataie Stein – Bedeutungserklärungen, Wortherkunft, Synonyme, Übersetzungen


Die Naimiehl (amtlich Neumühle) iss de siedliche Ordsdääl vun de Gemää Owwernhääm-Kercheaanbach in Rhoiland-Palz. Die Naimiehl iss um 1756 gegrind worr. Die Landawwaider sin aussem Schloss Kallsbärch bai Homburch geflichd, wo späder vun de franzeesische Revolutionstrubbe zärsteerd worr iss. Med de Joore iss die Naimiehl dann e Zufluchdsord unn Niederlossungsord fer vaschiedne soziale Randgrubbe vum Umland worr. Dorunner aa Jänische unn aus Frankraich geflohne Famillje. Die Naimiehl hot sich frieher unn aa noch haid dorch ärmlische Haiser ausgezäächeld, die an enner staile Daalschtrooß geschdann han bzw. haid noch stehe. Vun de derd läwende Noofaare vun de Jänische redde haid norre noch Winnische in de Jänische Schprooch. Dorch greeßere Naibaugebiede im Umfeld vum alde Dorf hot sich med de Zaid aa de urspringliche Charagder waideschdgehend valoor. In de Nookriechszaid unn bis in die sechzischer Joore enin isses immer werre zu gewalldädische Aischedumsiwwergriffe vun Naimiehler Däder unn aus de Umgewung kumm. De noofolchende Prozess hot es Dorf dann bunneswaid in die Schlaachzaile brung. Dorch de Prozess han sich die Vordaile vun de kriminelle Inwohner uf de Naimiehl waider vaschärfd. Dodorch hots awwa aa e Sozialprogramm fer die Naimiehler Bevelgerung gebb, was fer schdrugdurelle Vaännrunge gesoid hot. Unner anrem zaid sich des dorch


Die Altschlossfelse sin e Felswond aus Buntsondschdä im Pälzerwald bei de Grenz zu Fronkreich. Die 1.500 m long Felswond is om Brecheberch bei Ebbebrunn, 406 m iwwerm Meer. Aus de Hallschdattzeit un de Remerzeit hat ma Hinnerlossenschafde gefunn. Wie's aussieht, hat's im 11. oder 12. Johrhunnerd do a mol e Burch gäb. Die Altschlossfelse kennt ma, weil se so interessonde Verwitterunge zeiche. Do sin Tirm, Säule, Doore, Gäng und Heele. Es geht los mit zwä mächdische Sondschdätirm. Insgesomt kennt ma de Indruck honn, ma hetts mit änner riese Ridderburch zu due. Un seldene Flechde wachse aa druff. Es is beschdimmt änni vun de beindruckenschde Felsformatione im Pälzerwald. Unnelong geht e beliebter Wonnerpad, uff dem ma aa no Roppweiler in Lothringe kommt. Commons: Altschlossfelse – Sammlung vun Bilder, Video un Audiodataie Altschlossfelsen Altschlossfelsen (frz.) 49.1058333333337.5391666666667Koordinaten: 49° 6′ 21″ N, 7° 32′ 21″ O


De St.-Anna-Stolle is e Schauberchwerk bei Nothweiler in de Palz. Es ehemalische Erzberchwerk is als Kuldurdenkmal geschitzt. 1493 honn die Gebrieder Weyl aus Hagenau in Schenau (Palz) e Eisehitt gebaut, die wahrschoinlich aus'm St.-Anna-Stolle beschickt wor is. Sicher wäs ma vun de Nutzung ab 1582, weil de Herzoch Johonn vun Zwäbrigge 1579 aa in Schenau Eise vun do vahitte geloss hat. 1835 hat dann Johonn Ludwisch Gienanth es Schenauer Hiddewerk somt de Erzgrub bei Nothweiler kaaf. Es Mundloch vum heidische Schauberchwerk is 1838 geschdoch wor. 1883 sin die Hitt un die Erzgrub zugemacht wor. Ab 1976 hat ma aus'm Schdolle dann e Schauberchwerk gemach, des om 22. Juli 1978 ingeweiht wor is. 1991 is de "Diefe Schdolle" fa die Besucher freigäbb wor. Besonners interessont sin aa die Wasserkonäl und -begge unnerm Berch. 2008 is dann noch e Infozentrum mit Mineralieausschtellung dezu komm. Vun de ungefähr 10.000 m Schdolle, die vun Hond geschla wor sin, sin 420 m fa Besucher zugänglich. Insiehbar sin unner onnerem Schdurzschacht, Wetterschacht und Zischdern vum Schdolle. Außerdem sieht ma hischdorisches Werkzeich un Ausrüschdungssache. Mit'm Schdurzschacht hat ma es Erz klä gemach, indem ma es äfach nunnergeschmiss hat. Dobei sin die Erzbrocke zerbroch. Unne hat ma's donn


Schiwwerschdadd is ä verbonddsfraii Schdadt im Rhoi-Palz-Krais in de Vorderpalz mid ug'fähr 20.000 Aiwohner (Schdand 2017). In Schiwwerstadt is de Goldene Hud g'funne worre. Schiwwerschdadt liechd im Norde vum Owwerrhoigrawe unn kehrd zur Medropolregion Rhoi-Negga. Schiwwerschdadt is die äänzisch Schdadt im Rhoi-Palz-Krais unn is im Londesendwigglungsprogromm als Middlzendrum im Ergänzungsnedz ausgewiese. Die Schdadt liechd 93 bis 103m i. NN. Dorsch Schiwwerschdadt fließd de Rehbach, weller schbäder in de Rhoi minde dut. Schiwwerschdadt hot ä vakeasginsdische Laach, zum Vakeasnedz kehrd S-Båån, Fernschdregge, Lond-, Krääs, unn Bunnesschdrooße (B9), sowie ä Audobåån, die A 61. Die Schdädt sinn all, im Uhrzaigasinn, im Weschde beginnend, Nachbarord- unn Schdädt vun Schiwwerschdadt. Beel-Igglem, Dannschdadt-Schauanheem, Muddaschdadt, Limburgahof, Waldsee un Schbaya. Schiwwerschdadt iss des erschdemol dorsch de Bau vunnem Käänichshof endschdanne unn iss 868 als Sciffestad des erschdemol erwähnd worre. De Schdadtrea beschdehd aus 32 ehreamdlische Schadtmidgliadan, wu all am 7. Juni 2009 in de Kommunalwahl gewähld worre sinn unn en haubdamdlische Birgamaischdarin als Vorsidzendi henn. Nääwe de Schdaddverwaldung gibts noch ä Bolizeiinschbektion (Schutzbolizei, Kriminalbolizei und Verkehrsbolizei), s Ordnungsamd, ä Nodariaad und ä Juchendstroofanschdalt (JSA). Bis 2013 hots a noch ä Bereidschafdsbolizeiabdeilung gewwe, awwer die isch noch Enkebach- Alseborn verleecht worre. Schdaddbibliotheek Schdaddwerke 11 Kinnergärde- un daachesschdädde Jiedischer


Es Biosphärehaus in de pälzisch Ortsgemä Fischbach bei Dòhn is e Nadurerlebniszentrum und stellt e regionaler Tourismusfaktor dar. Fischbach leit im Sieddäl vum Pfälzerwald, em Wasgau, in de Neh vun de deitsch-fronzesisch Grenz un midde im grenziwwerschreidende Biosphärereservat Pälzerwald-Vosges du Nord. Es Biosphärehaus mit allem drumerum leit om Ostrond vun de Gemä, in de Daalaue vum Saarbach, gonz in de neh vum Keenischsbruch. Es Biosphährehaus is im Zusommehong mit der Expo 2000 in Honnover als dezentrales Projekt entschtonn. Des war nom Bauschdäprinzip uffgebaut un is in mehrere Schritte weiderentwickelt wor: Zuerscht, also ab März 2000, hat es Biosphärehaus allä dogeschdonn, mit nur äm Schtockwerk als Informationszentrum fa's Biosphärereservat. E wichtiger Beschdonddäl dodefu is e Multimedia-Ausschdellung. Zwä Johr schbeder, also 2002, is es Nadurerlebniszentrum dezu komm. Do gäbt's e Veròschtaltungsraum un Iwwernachtungsmechlichkeite sowie e Gaschtschdätt. Außerdäm e interaktiver Rundwäg. Do komma uf onerthalb Kilometer on 14 Statione alles mechliche Interessonte iwwer die Rechion lerne, sogar womma mit'm Kinnerwaa odder Rollstuhl unnerwächs is. Schulklasse gehn do gern hie. Im Juni 2003 war donn de Bòmwipfelpad ferdisch. Ma konn 270 m durch die Bòmkrone vum Pälzerwald laafe, zum Beischbiel iwwer e Hänge- un e Dellerbrick. Schließlich kommt ma zum "Adlerhorschd", aus dem ma


Ehnedd (antlich Einöd) is e Schdaddeel vun de saalänisch Graisschdad Humborch im Saapalz-Grais. Bis Enn 1973 war Ehnedd e aicheschdänichi Gemän. Zum Ord geheere noch die Ordsdeele Ingwiller un Schwazeagger. Ehnedd grenzd im Oschde an de Zweebrigger Schdaddeel Ernschwiller in Rhoilond-Palz. Mit 3.655 Inwohner is Ehnedd de greschde vun de 1974 nai no Humborch ingemendede Schdaddeele. Dodevun endfalle uff die Ords- bzw. Schdaddeele: Ehnedd 2.867, Ingwiller 173 un Schwazeagger 615 Inwohner. Sai erschdi urkundlich Erwähnung had de Ord am 3. Juni 1290 als Eynot gefunn. De Ord war schunn wesendlich friejer besiedeld. Nah vun de Mindung vum Schwazbach in die Blies is 1928 es Fundamend vun erer salierzaidlich Turmhichelburch freigeled wor. Haid is dodevun nix meh se siehn. Glaichzaidich had ma als Spolie vemauerde Bruchschdigger vun Reliefs, die eme remische Hailichdum zuseordne sinn, gefunn. Dodruff daid wahschainlich ah die Ordsbezaichnung „alder Haidebuchel“ im Johr 1554 dorch de Tilemann Stella hien. Die Gemargung Ehnedds ist Deel vum Biosphärereservad Bliesgau. Im Reservad is das in Ehnedd gelähne Pänderbachdal mit 45 Hegdar e Kernzon. Am 26. Mai 2009 is de Bliesgau dorch die UNESCO als daidsches BiosphärenreservatBiosphärereservad anerkannd wor. Die Ehnedder Kerb find traditionell jedes Johr am dridde Wucheenn im Sepdember schdadd. Die


Braut un Bräutigam häßt e ungefähr 26 Meter hohi Felsformation bai de pälzisch Kläschtadt Dòhn, im siedliche Pälzerwald, em Wasgau. Intressont is, dass sich in däm Massiv schun vor Urzaite e diefer Spalt gebild hat, un die zwä Felse frai näwernonner schdehe, ohne sich zu beriehre. Durch die Vawidderung honn sich runde Forme gebild. Ma männt grad, owwe het jeder Felse e Kopp druff. Wie Zwilling siehn'se aus, odder halt wie Brautlait. Braut un Bräutigam finnt ma siedwestlich vun de Schdadt bai de Juchendherberch uff 232 m iwwerm Meer. Uff de onner Daalsait, im Nordoschde, schdeht es Wahrzaiche vun Dòhn, de 70 Meter hohe Jungfernsprung. Iwwerall drumerum im Dòhner Felselond gäbt's vun dänne auffällische Buntsondschdäfelse, die bai de Verwidderung und Erosion vun wäächere Schdämasse schdehe geblibb sin. Braut un Bräutigam sin a bai de Kledderer arisch beliebt. Die saan, des wer'n zwä Tirm, zwische dänne sich e Kamin befind. Der häßt Großer Kamin un hat e mittlerer Schwierichkaitsgrad, nämlich III uff de UIAA-Skala. Die geht vun I bis VII-. swissmountains.ch: Braut & Bräutigam (Basisdaten) wanderportal-pfalz.de: Rundwanderung 50: Dahner Felsen- und Burgenrunde (mit Lageplan) Kletterimpressionen aus der Pfalz: Braut und Bräutigam (Fotoreport) Topographische Karte (1:25.000) Rhainland-Pfalz, Nr. 6812 Dahn, Auflage 2004


Die Burch Altdòhn lait im siedliche Pälzerwald, em Wasgau, knapp ä Kilometer estlich vun de pälzisch Kläschdadt Dòhn Die Felseburch gehert zur Dòhner Burchegrupp, wo aa noch die Burche Grafedòhn un Tanschdä dezuzehle. Die drai Burche sin zwar nätt glaichzaitisch, awwer direkt näwernonner uff äm Berchrigge gebaut wor. So ähnlich honn'se des a in de Vogese bai de drai Burche vun Husseren gemacht. In de Neh gäbbts aa die Burch Naidòhn un de Jungfernschprung, e nadierlichi Felsformation, zu siehe. Die Burch is wahrschoinlich um 1100 vun de Herre vun Dòhn gebaut wor. Ob do vorher schunn mol was war, wäs ma nätt. Die Lach gonz im Weschde vum domolische Speyergau, faschd on de Grenz zum Herzochtum Lothringe, waißt uff ihr milidärischi Bedaitung hie. Die ältschde Reschde vun de Schildmauer sinn aus de erschd Helft vum 12. Johrhunnert. Urkundlich erwähnt is die Burch erschdmohls 1189. 1232 hat de Friedrich vun Dòhn die Burch als Lehnsmonn vum Bischof vun Speyer verwalt'. Des war domols de Konrad IV vun Dòhn, wahrschoinlisch Vawondschaft. Dodeno is die Burch immer widder vun Krieche un Zerschdörunge betroff gewässt, un ma hat se donn hinneno aa immer widder uffgebaut. Es erschde mol war Altdòhn 1363 kabutt, als sich


De Berwartschdä, aa Bärwelschdä genonnt, is e middelalderlischi Burch im Wasgau, em siedlische Däl vum Pälzerwald in Rhoilond-Palz. Die Burch is widder uffgebaut wor, nodämm se wä'e em Blitzschlach dreihunnert Johr long kabutt war un als änzischi im Wasgau immer noch bewòhnt. Zum Berwartschdä hat domols a die Vorburch Klä-Fronkreich gonz in de Neh dezu gehert. De Berwartschdä leit in ungefähr 280 Meder Heh uff ännrer Berchkupp estlisch vun de Ortsgemä Erlebach bei Dåhn. Es Seidedal, wo er beherrscht, un durch des de Erlebach fließt, geht ungefähr drei Kilomeder siedlich zwische Dåhn und Weißeburch vun links ins Dal vun de Lauder iwwer, zu der ma do om Owwerlauf Wieslauder saad. De Berwardschdä hat e Wärtschaft un is nätt nur fa Wonnerer, sonnern aa fa Audos zu erreiche. Im Burchhof sin zwar nur wänisch Schdellplätz, awwer ma konn unnerhalb vun de Burch parke. In de Neh vum Berwartschdä gäbts noch e paar geschichtsträchtische Burche: Die Burch Drachefels leit nur drei Kilomeder, die Dåhner Burche (Burch Altdåhn, Burch Grafedåhn un Burch Tonschdä) ungefähr fünf Kilomeder nordweschdlich. Die Burch Lindelbrunn is ungefähr sechs Kilomeder norteschdlich, un uff fronzesischer Seid 10 km im Siedweschde leie die vier Burche Wegelnburch, Hoheburch, Burch Leweschdä un Burch


De Schbijalaxsee ischde weschdlischde vunde achd Baggaseje, wu vunde Kiesg'winnung im Schbaimara Binsfeld iwwrischgbliwwe sin. De Schbijalaxsee isch äna vunde achd Baggaseeje im Schbaimara Binsfeld, wumamol Kies kold kabd hodd. De See lischd im neadlische Deel vunde Rhoiniedarung vun Schbaija im Schdadddeel Schbaija-Noad. De See isch ug'fea 9 ha groß un geed 17 Meda runna oande diefschde Schdell. De See lieschd weschdlisch vum Sunnesee und im Oschde grensd de See oan die Schdrooße "Binsfeld" un "Biersiederstück". Im Weschde grensda oans Hochgschdaad, wu a die Weschgrends vum Binsfeld isch. Do wu haid de See lischd, isch mol än Aldrhoiaam - die „Schbajalaach“ - gwesd, wu awwa valonded un doan ä sauari Wies midd Schilfgraas worre isch. Do hoddma doan g'baggad umde Kies fa die Audoboan A 61 zu krische. Haid hodds Wohnhaisa zwischm siedlische Schbijalaxsee, em Sunnesee im Noade unnem See Binsfeld unnem Kuhunna un Gensedreggsee un oam Oschduufa hodds nochem effendlische Deel ä paa dobblraiische Wohnhaisa uff 230–250 m² große Grundschdigga. Siedlisch vum See hodds ä gläänes Waldschdigg, wuän greeßere, effendlisch awwa im Summa a g'biarebflischdische Paagblads isch. De See hodds Broblem, dass vum Wald viel Bleda noikummen unna deswesche wenisch Sauaschdoff hodd. De weschdlisch vum Schbijalaxsee geleschene Deel vum


Än Schobbe is die Meng, des in ä normals Glas, was mer zum trinke hernemme duud, noibasst. Des is än halwe Liter. De Schobbe is e aldes Hohlmaß, wo frieher a in annere Gäächende von Daitschland verbrait war. Bis hait gehall hat sichs awwer nur in de Palz, obwohl sogar im Bier- un Braueraimuseum in Pilsen (Tschechie) is de Schobbe als Maß fer Bier aus alde Zaite iwwerliffert. Se beachde is, dass mär in de Weschdpalz mit me Schobbe normal e Bier mennt - unn zwar e halwer Litter in me Henkelglas. In de Vorrepalz dodegää is e Schobbe immer e halwer Litter Wai orre Schorle in me Stangeglas orre me Dubbeglas. In annere Gegende is in em Schobbe of viel wennischer drin als en halwe Lidda. Im Frankeland nennt mer sogar des Värddel en Schobbe, was inde Palz grademol ä Piffsche is. De Pälza bevoazuchd soi Schobbe, wails zum ääne ned su wenisch is, doßmär alsfod nofille mißd, zum onnan awwa aach ned su viel, doßs im Glas waam wärre känd. Wea gärn soi Schöbbcha pedze gehd, wärd ofd noode ärschde zwää zum Schorle wegsle odda ärschdemol mid Schorle oofange, wail dodemid de Oownd länga wärd - un de


Es Jacob Jung Blog is en daitschschbrochisches bolidisches Weblog, welles saidem Mai 2011 onlain is. Behondeld werre Theme im Beraisch Außebolidigg, Innebolidigg, Sischerhaidsbolidigg, Sozialbolidigg unn Reschdseksdremismus, uff welle en kriddischa Bligg druffgeworfe werd. De Bedraiwer vum Jacob Jung Blog unn Verfassa vun de maischde Oidrääch nennd sisch Jacob Jung, des is also ner en Psoidonym. In denne Blogoidrääch werre sowohl aggduelle bolidische Eraischnisse kommendierd, Zammehäng unn Hinnergründ analysierd, des gonze midd oibeziehe vun originale Kwällä unn Dokumende. De Bedraiwer Jacob Jung fiehrd reschelmäßisch Interviews midd Bolidiggan unn Fachlait. Es Jacob Jung Blog siehd sisch midd soine Baidrääch als Gegeeffendlischkaid, Meglischkaide an de Betailischung vun de bolidische Mainungsbildung werre eeweso themadisierd wie naierdings die Prodeschdbeweschung Occupy. Saidem November 2011 werd in de Rubrik "Jacobs Woche" eemol weschendlisch die Oidreech im Blog vun de vagångene zammegfassd. Am 24. Dezember 2011 is uffem Blog en boldische Riggbligg uffs Johr 2011 erschiene. Monschmol werre uff de Schdardsaid Abschdimmunge zu beschdimmde Theme gemeschd, agduell iwwer die Legalisierung vun Cannabis. Es Jacob Jung Blog hot noch aischene Õõgaawe mehr als 3500 Uffruf am Daach Schdond vum (Januar 2012), gherd dodemid zu de maischd gelesene Bolidig-Blogs im daitschschbrochische Raum. Des Blog hot im soziale Nedzwerk Facebook ä


Es Hehlegleichnis is e Lehrbaischpihl vum Platon aus dem sainem Buch Politeia (Πολτεία). Es is wahrscheinlisch es bekanndeschde Lehrbaischpihl aus de antike Philosophie. Platon verzählt das Beischpihl währnd ähm Geschpräch mem Glaukon iwwer es Wähse vum Guude. Es Hehlegleichnis is e allegorischi Beschreiwung vun Platons Ideelehr. Platon määnt ma soll sich emol vorstelle, dass doh welle in äner Hehl hucke un zwar gefesselt, so dass die ned higugge kenne, wo se wulle. Hinner denne brennt e Feier und werft en Lischdschaih in die Hehl. Zwische denne arme Deiwel un dem Feier is e Gang mit äner Mauer devohr. Waider soll mer sich vorstelle, hinner der Mauer dähden jetzt annere Laid Zaich un Gerimmbel dorch die Geschend drache, zom Beischpihl Statue aus Stee orrer ach aus Holz. Un während des Lumpepack doh des Zaich spazihre draht, duhn die sich naddihrlich unnerhalde un mache ach sunsch orrendlich Lärrem. Weil awwer die Gefesselde ned no dem Feier hie gugge kennen, sonnern nur uff e Wand uff die die Schadde vun dem ganze Gram, der doh durchgeschläfd werd, falle, sehe die Ärmschde ah nix anners wie als Schadde. Also, die aischendliche Gejeschdänn sehe die ned. Wemmer sich jetzde vorstelle duhd, dass die, die doh


Die Ruin vun de Burch Drachefels is de Iwwerescht vun ennra Felseburch beim Dorf Buseberch im Wasgau, em Sieddäl vum Pälzerwald. Ungefähr siwwe Kilomeder nerdlich vun de fronzesisch Grenz leit die Burch Drachefels uffem 150 Meder longe Bundsondschdä-Fels mit gleichem Nåme, der sich in 368 Meder Heh uff äm Berchrigge erschdreckt. De owwerschde Däl vum Burchfelse is zu äm Berchfried ausgebaut wor. Weil er heit so aussieht, nennt ma de Turmreschd im Volksmund „Backezåh“. Er macht die Ruin zu ennrer vun de uffälligschde Burche in Rhoilond-Palz. Drumerum leie noch mä geschichtsträchtiche Burche: Nur so drei Kilomeder siedeschdlich bzw. nordweschdlich leie die Burch Berwartschdä un die dreidälich Dåhner Burchegrupp. Die Lindelbrunn leit 6 Kilomeder nordeschdlich, un die Burche on de fronzesisch Grenz mit de Wegelnburch uff deitscher Seit un die Hoheburch, de Leweschdä und de Fleckeschdä driwwe in Fronkreich leie aa nur 10 Kilomeder siedweschdlich. Gähniwwer vun de Burch gäbt's e Felsmassiv uff'em 420 Meder hohe Heideberch, nämlich de Buchkommerfels. Aus däm sin die Heidekommre rausgemäselt. Wonn die entschdonn sinn, un fa was die gut ware, wäs ma nät. Vielleicht schdomme se wärklich schun aus heidnischer Zeit. Odder sie sin doch jinger, odder zuminnescht in jingerer Zeit erweidert wor. In jedem


Leonardo da Vinci (* 15. April 1452 in Anchiano bei Vinci; † 2. Mai 1519 uf Schloss Clos Lucé, Amboise, echentlich Leonardo di ser Piero, toskanisch ach Lionardo) war e italienischer Gelehrder, Philosoph, Künschdler un Bildhauwwer. Er wurdd vor allem wegge seene Bilder wie de Mona Lisa un de Grodde Madonna beriehmt. Peter Dittmar: Zeichnete Leonardo da Vinci dieses Selbstporträt?, welt.de, 3. März 2009, abgerufen am 7. Mai 2011


Schoof (Ovis) sin ä Saigediergaddung aus de Grubb de Ziegeardische. Zu derre kehre 5 Arde, unner annrem des Wildschoof, aus dem des Hausschoof hervorgegånge isch. Wilde Schoof kummen haid im weschdliche, middlere un nordeschdliche Asie un im weschdliche Nordamerika vor. Im siedesdlische Oiroba sinn wilde Schoof vor 3000 Joor ausgeschdorwe, mån weeß awwa nedd ob Mufflon Pupuladsione uff ainische Middlmeerinsle eschde wildschoof sinn odda urdiemlische Hausschoof, die verwilderd sinn. Die maischde Schoof leewe im Gebirsche, es gebbd awwa welle, wu Wieschdebewohna sinn. Schoof sinn vorwieschend Daachaggdiv, monschmol ruhe sisch awwa während de haiße Schdunde daachsiwwer aus unn gehe Nochd uff Nahrungssuch. Die Waibsche bilde zamme miss Jungdiere kleene Grubbe, die sisch zu greeßere Verbän zammeschließe kenne. Die Männsche leewe die maischde Zaid im Johr eenzlgängerisch odda in Mänschegrubbe. Do bilde se uffgrund der Horngreeß unn dorsch Kämpf ä schdrengi Rångordnung. Schoof sin Planzefresser un essen maischdens Gräser. Commons: Schafe – Sammlung vun Bilder, Video un Audiodataie Schafe – Bedeutungserklärungen, Wortherkunft, Synonyme, Übersetzungen Aade vun Schaaf


De Blumeschdä leit drei Kilomeder siedweschdlich vun Schenau im Londkräs Siedwestpalz in Rhoilond-Palz. Die Felseburch leit in 495 Meder Heh gonz noh on de fronzesisch Grenz un is nur noch e Ruin. Wahrschoinlich is die Burch um 1260 vun de owwerhessisch Familie Blumeschdä gebaut wor. Die erscht urkundlich Erwähnung is vun 1332. Do is a vum Ridder Ånselm vun Batzedorf zu Blmmeschdä die Redd, des häst, dasser vun Batzedorf geschdommt is, awwer uffem Blumeschdä gewohnt hat, odder zuminnescht in de Neh. 1347 hats Hännel mit de Fleckeschdäner gäb, un die Blumeschdäner hon ihr Burch ufgäwwe misse. 1350 hat ma sich druf geänischt, dass die Burch zu äm Verdel de Grafe vun Zwääbrigge-Bitsch gehere soll, un zu drei Verdel de Herre vun Dåhn. So e Uffdälung nennt ma Ganerwe-Besitz. Des hat aa net long gut gedu, so dass die Dåhner de Zwäbrigger Åmtmann Ridder Hoinrich vun Selbach mit 60 Gulde abfinne gemisst honn. Die Burch Blumeschdä is wahrschoinlich 1525 im Baurekriech kabutt gong. Ma hat'se donn nochemol zommegeflickt un als Fliehburch benutzt. 1707 hat grad noch e Wächter do gewòhnt, deno isse fascht gonz vafall. De Blumeschdä is e klänni, dreidälischi Burchålach. De owwere un mittlere Däl leit uf em schmale


p3 Die Ruin Falkeburch leit owwerhalb vun Wilgatswiese im Pälzerwald. Wie faschd alle Burche im Pälzerwald isse uff äm Felse aus Buntsondschdä als Felseburch gebaut wor. Wahrschoinlich isse im 11. odder 12. Johrhunnerd als Nohfolcher vun de Wilgartaburch zum Schutz vun de ågrenzende Derfer gebaut wor. Es erschde Mol is die Burch 1246 erwähnt wor, als se Reichsburch wor is, awwer ma konn defu ausgehe, dasse wohl e Zeitlong frier gebaut wor is. So war des bei onnre Burche in de Gechend aa. Ma saat, de Kaiser Friedrich I. Barbarossa hett se gebaut, un zwar zwische 1175 und 1180. Plausibel is jedenfalls, dasse in dere Zeit als Vorburch vum Trifels gedient hat, vun dem aus ma de Berchfried vun de Falkeburch gesieh hat, so dass ma de Trifels hett warne kenne, wonn Feunde vum Weschde her ågeriggt weere. 1290 war in ännrer Urkund vun äm Werner vun Falkeburch die Redd. Vun 1300 bis 1313 is die Falkeburch on Friedrich IV. vun Loininge verpänd wor. 1317 widder, dismol vun Kaiser Ludwich IV. "em Bayer" on die Palzgrafe bei Rhoi Rudolf II. un Ruprecht I. 1375 hat Emich V. vun Loininge die Burch kriet. Die Falkeburch is 1427 mol vamess wor. Sie


Schopp (uff pälzisch genauso geschproch wie uff Hochdeitsch), is e Dorf mit uugefehr 1700 Innwohner in de Verbandsgemää Lautre-Sied im Krääs Lautre. Schopp leit am Hang vom Humberg, der wo uugefehr 420m hoch is, hie zum Moosalbdaal. Bis Lautre sinns knapp 13 Kilometer. Es is e Dääl vom „Holzland“, das is e Schdick vom Pälzer Wald wo schon immer aarich schääne Bääm wachse. Die Gemää hat iwwer de Daume 800 Hegdaar Wald mit me Haufe scheene Funierääche drin. Zum Holzland geheern sonscht noch Helderschberg, Schmaleberg, Fischbach (Waldfischbach), Geise’berg unn Schdääalwe. Es erschde mol in de Urkunde find sich Schopp 1345, wo’s de Herrschaft Wileschdää zugerechelt werd. Es is awwer noogewiss, dass schon die Barbarossaburch in Lautre mit Schdää von schopper Schdääbrich gebaut wor is. So nemmt mär oo, dass e Schdääbrecher-Hitt de Aafang von de Besiedlung war unn Schopp so zu seim Name komm is. Deswää is so e „Schopp“ a im Wappe von de Gemää drin. Lang is verzeehlt unn geschribb wor, dass der "Schopp" e Zollschopp uff de Schtrooß von Lautre no Bitsch in Frankreich war. Die Geschicht werd awwer a aagezweifelt, weil do weit un breit kä Grenz war, wo Zoll hätt misse kassiert werre, zu denne


N Schorle odder än Scholle wie ma in de Vodapalz saache duud, is ä G'misch als Gedränk, normalerwais Woi un Schprudel. Fir Lait, die kän Algohol verdrache dun, un fär Kinner werd maischd n Saft g'numme, Abbel- oder Oroschesaft als Baischbiel. G'mischt werd siebzich zu dreizich. Am meischde wärd de Rieslingschorle ausgschengt unn dann de Weißherbschdschorle. Der is mehr fer Leid wu nimmie soviel Saire verdraache duun. De ledschde Schorle uff ääme Woifeschd is de Drollschobbe. Halwer Woi halwer Segt. Dodenoch willschd blooß noch hääm wannd noch konnscht. Fer de Winzer hot des dänn Vordeel, dass er kä Schprudel braucht (guggschd weider unne). Ogrischt werd de Schorle in nem Dubbeglas, maischt als Schobbe. Ma kann nen noch maacher odder fettisch verlonge, de Machere hot mehr Schprudl und de Fette hot mer Woi. Ä bsonerie Variant vum Woi-Schorle iss „de Abgschbritzde“. Denn gebts ausschließlisch im Schobbe oder in Dubbegläser. Und do werd's Wasser zum Woi gschitt unn net äns zu äns gemischt, sondern ugfähr äns zu zehne. Also: Uff denne fascht volle Schobbe Woi kummt ähn Fingerbraid hoch sauer Sprudel druff. De Abgschbritzde werd gern beim Woischdand uff Woifeschde vawend, weil der billischa is wie en normale Woi-Schorle. Woi gibds in


Troja war e Stadd im andige Griecheland, heit im Nordoschde vun da Tirkai. Die Stadd war lang verscholl un wurd ersd 2000 Johr späder von Heinrich Schlieman gefun. Commons: Troja – Sammlung vun Bilder, Video un Audiodataie Troja – Bedeutungserklärungen, Wortherkunft, Synonyme, Übersetzungen Projekt Troia – Website des Tübinger Grabungsteams www.troia.de – prämierte Website der Troja-Ausstellung von 2001/2002 Antiken-Portal „Perseus“ über Troja Troja und Ebene von Troja, livius.org Satellitenbild


Monarchie (griech. monos "eena" unn archein "herrsche") is e Regierungsform wo nur een eenzische iwwer ä Lond regierd. Des konn e Kenisch odder e Kaiser, awwa aa en Ferschd soi. Net zu verwechseln mit de Aristokratie wo mehrere Adlische iwwer en Lond regiere. Es gebbd drei Arde: die parlamendarische Monarchie wo de Kenisch nur representiert un e Parlament regierd, die konschdidudsionelle Monarchie wo de Kenisch durch e Verfassung ingeschrängd is un die Absolude Monarchie ach Absoludismus genannd. Haid vaschdehd mer unner em Monarsche maischdens en Schdaadsowwerhaubd. Der griehd endwedda iwwerm Erbgong vun soim Vadda/soina Mudda noch Dod vun denne es Amd odda dorsch en Wahlgong bis ons Leewensend. Bai de Erbmonarschie henn sisch die Monarsche maischdens uff ä Legitimadsion vunnem geddlische Weese berufe, so aa in Europa. Keenigraisch Belgje Keenigraqisch Dänemarg Keenigraisch Grenada Kaisaraisch Japån Keenigraisch Jamaica Keenigraisch Lesotho Großherzochdum Lugsebursch Keenigraisch Malaysia Keenigraisch Niedalonde Keenigraisch Schbanje Keenigraisch Schwede Keenigraisch Andorra Keenigraisch Auschdralje Keenigraisch Belize Keenigraisch Kånada Keenigraisch Naiseelond Keenigraisch Norwege Keenigraisch Papua-Naiguinea keenigraisch Salomone Keenigraisch St. Kitts und Nevis Keenigraisch St. Lucia Keenigraisch St. Vincent und die Grenadinen Keenigraisch Tuvalu Verainischdes Keenigraisch Keenigraisch Bahrain Keenigraisch Butan Keenigraisch Jordanje Keenigraisch Kambodscha Emirad Kuwaid Ferschdedum Lichdeschdää Ferschdedum Monaggo Keenigraisch Marokko Keenigraisch


Jesus Christus (von griech.: Ἰησοῦς Χριστός Iēsous Christos, iɛːˈsuːs kʰrisˈtos, Jesus, de Gsalbde) isch nach em Neues Teschtamend (NT) de Sohn von Gott, der uf d Weld komme isch, um alle Mensche zu erlöse. Dabei hawwe d Autore von de Bicher vom Neue Teschtamend uf Vorschdellunge zurückgegriffe, die sich schon im Erschde oder Alde Teschtamend (AT), also in de hebräische Bibel finne. S Naie Teschtamend bezieht sich dabei uf di historisch Person vom Jesus von Nazareth, der nach de Evangelie als Sohn von de Maria uf d Weld komme isch. Commons: Jesus Christus – Sammlung vun Bilder, Video un Audiodataie


Balin is die Hauptschdadt vun de Bundesrepublik Deitschland unn glaischzaidisch en aischenes Bunnäslond. Balin hat mit u'gfär 3.500.000 Lait die greescht Inwohnerzahl und mit 891,85 km² die greescht Fläch vun alle Schdädt in Deitschland und is no London die zwettgreescht Schdadt vun de Europäische Union. Balin is e wichtiches polidisches Zentrum vun de EU un weesche de kulturelle Sache enni vun de Schdädt in Europa, wo am meischde Turischde hifahre. Die Schdadt is e wichdicher Verkehrsknodepunkt un enns vun Deitschlands wichtischde Zentre fer Wertschaft, Kuldur un Bildung. Viele Inrichdunge wie die Universidäd, Theader, Musee, oder aa Feschdivels, es Nachtleebe und die Arschidektur sin bekannt uff de ganz Welt un hän e guder Ruf. Die Schdadt hot ihrn Naame vum slawische Word berl, was uff Pälzisch Sumbf heeßt. De regierende Birgamaischda vun Balin iss Michael Müller vun de SPD. Die genaue geografisch Laach vumm Berliner Rohthaus: 52°31'6' ' nördlischieh Brääd unn 13°24'30' ' öschdlischieh Läng. Die grehschd Ausdehnung in Oschd-Weschd-Rischdung is uhgfehr 45 km unn in Nord-Sihd-Rischdung uhgfehr 38 km. Berlin is gonz vum Bundeslond Brondebursch umgewwe unn lischd im Oschde vun Deitschlond, ca. 70 km weschdlisch zu de Grenz vun Pole. Die Stadt is ännie vun de Verdischdungsreim in Deitschlond.


Die Burch Grafedåhn leit im siedlische Pälzerwald, em deitsche Däl vum Wasgau, knapp 1 km eschdlich vun de Kläschdadt Dåhn. Die Felseburch gehert zur Dåhner Burchegrupp, zu der noch die Burche Altdåhn un Tanschdä zehle. Die drei Burche sin zwar net gleichzeitisch, awwer direkt newernonner uff em Berchrigge gebaut wor. E ähnlichi Form Burche zu baue is z. B. aa in de Vogese im owwere Elsass bei de drei Burche vun Hussere zu finne. Grafedåhn is 1287 vun Konrad vun Mursel gebaut wor, der Lehnsmonn vun de Bischeef vun Speyer un e Enkel vum Friedrich vun Dåhn war. Die Burch war vun Åfang å als Ganerbeburch konzipiert, also fa mehrere Besitzer, die do mit ihrem Hausschdond wohne. Schun 1288 hat's näwerm Konrad Mursel noch fünf weitere Ganerbe gäb, dorunner aa die Grafe vun Sponhoim. Im Johr 1339 hat de Graf Johonn II vun Sponhoim dann vun de onnere Parteie, dorunner Wilhelm vun Winschdä (des war em Konrad Mursel sei Schwiersòhn) sämtliche Ådäle uffkaaf un is domit de änzische Eichentiemer wor. Seitdäm hääst die Burch a "Grafedåhn". Die Burch is 1425 stärker befestischd wor un donn 1437, wie es Geschlecht vun de Sponhoimer mit'em Dod vum Johonn V. ausgeschdorb is, durch


De Pälzer Krischer ischn Faschingsoade, wu jedes Joa vum eldeschde Ludwigshefna Faschingsvaroi Roinschoans on Peasenlischkaide vun Bolidig, Werdschafd, Kuldua oda Schboad vagewe werd un wu sisch als "Schdimm vunde Pals“ vadiend g'machd kabd hawen. De Noame vum Oade kummd ausm pelsische, wie a ehnlische Oade vundo, wie de Saumaache-Oade unde Bloomauloade. Die Ärwed in Wald un Feld valongd, doß mär sisch aach uf waidi Dischdanze guud vaschdännsche konn, dodezu ghead aach ä kräfdich Schdimm. Un womma oowens in gsellischa Rund sooi Schöbbche pedze duud, donn is ä kräfdich Schdimm aach kään Noodääl. Vun auße hea als liewvolla Schboddnome gebraachd, sin mär Pälza schdolz uf die Bzaischnung. Es hääßd, in monchm Regimend wään fria die Pälza bevoazuchd zu unnaoffiziere gmachd worrn, wail doß mär se so waid häd guud vaschdeje gekännd, wonnse die orders gäwwe hän. Pälza Krischa soi, des machd aach die nadialisch Pälza Gradlienischkaid aus: do muß de Sachvahald klaa un daidlisch rauß, die Fagde ufde Disch un kään Drumerumschawenzle. Wonn do om Schdammdisch um än Großkoppede gehd un kääna so rischdich die Gosch ufgriehd, donn kraischd garandiad än Pälza Krisch dezwische: "Saaß doch glai: ä Lump isses, Dunnakailnomol!" Inzwische gäbds Midze un Hied midde Uffschrifd "Pälza Krischa" un


Schriesemit is e Gschdåin, wu noch Schriese benånnd is. Es kummt bloß im Odewald imne klääne Bereisch nordeschdlisch vun Schriese vor, im Weide Daal un im Fenzegrund. Schriesemit is e bsondere, gånz dunkle Aad vum Peridodit, ghert also zu de dunkle ultramafische, des heeßt ajg basische Tiefegschdåine. Ma kånn en aa als Olifin-Hornblende-Pyroxenit bezeischne un dodemit is aa schun gsaad, aus was fer Minerale der haubtsäschlisch bschdeht. Außerdemm enthäld-er noch Diallag, Hyberschden, Phlogopit un Pyrit mit Magnetit. Da Schriesemit is massisch un tief dunglgrii. Denn Begriff „Schriesheimit“ hot der Heidelberjer Mineralog Harry Rosenbusch (1836 — 1914) 1896 oigfiehrt. Mario Maggetti: Die Tiefengesteine des Bergsträßer Odenwaldes, in: Mineralien und Gesteine im Odenwald, Der Aufschluß, Sonderbånd 27, Heidelberg 1975, 87 - 107, S. 88f Erwin Nickel: Odenwald, Vorderer Odenwald zwischen Darmstadt und Heidelberg, Sammlung geologischer Führer 65, 2. erweiderde Ufflaach, Schduggat 1985, ISBN 978-3-443-15045-7 Schriesheimit im Mineralienatlas Umweltbericht Stadt Schriesheim, 2. Natur und Landschaft (Pdf-Dadei) Harry Rosenbusch: Mineralien und Gesteine, Ein Hülfsbuch bei mikroskopischen Gesteinsstudien, Bând II, 3. erweiderde un verbesserde Uflaach 1896, als Pdf-Dadei bei Openlibrary frei zugänglisch


Die Felseburch Naidåhn im siedwestliche Pälzerwald in Rhoilond-Palz schdeht om Nordend vun äm longgeschdreckte Berchrigge in de Neh vun de Schdadt Dåhn. De Kernberech vun de Burch is uf äm Sondschdäfelse, wie'rer fa's Dåhner Felselond typisch is. Naidåhn leit 2 km nordwestlich vun Dåhn rechts vun de Lauder, die do om Owwerlauf noch Wieslauder genennd werd, uf äm Ausläufer vum Kauertberch ungefähr 90 m iwwer de Dalsohl. De Burchfelse geht nuff uf 310 m, die Unnerburch leit bei 290 m iwwerm Meer. Direkt unnerhalb vun de Burch fließt de Moosbach vun rechts in die Wieslauder, wo ma frieher e Miel betribb hat, un deshalb is do noch e klänner Wooch uffgeschdaut. De Nome "Naidåhn" kännt äm lätz mache, weil die Burch älder is wie Burch Grafedåhn in de Dåhner Burchegrupp, awwer immerhie isse jinger als die Burch Altdåhn. Weil se iwwer de Schdroß durchs Wieslauderdal leit, hat'se die schitze un sperre kenne. Mittlerweil iss des die B 427, unn parallel laaft aa die Wieslauderbåhn. Wahrschoinlich iss die Burch korz vor 1240 im Ufftrach vum Speyrer Bischof gebaut wor, weil des war 1233 bis 1236 de Konrad IV. vun Dåhn. De Minischtriale, wo fa die Ausfiehrung zuschdändisch war, war de Hoinrich


De Wassaschboadvaroi Schbaija 1920 e. V. ischn Varoi, wu vielsaidische wassaschboadlische Aggdividede fa alle Aldasglasse midm große Oafenga- un Braideschboadb'raisch, awwa a Monschafds- un Weddkombfschwimme in Schbaija oabiede dud. Haid zeeld de Varoi 400 Midglieda un hod 3 agdive Abdailunge, s'Schwimme, s'Maaschdaschwimme un s'Singronschwimme. De Wassaschboadvaroi isch im Joa 1920 g'grind un 1933 vunde Nadzionalsozialischde vabode worre. Nochm Zwedde Weldgriesch im Joa 1948 hodma de Varoi widda ereffnd. Ab 1950 ischma doan a ins Auslond z. B. in die Schwaiz, Idalie, Schboanije odda Esdaraisch zu Weddkembf gfahre. Finf Joa schbeda hodde Varoi doan die daitsch Vizemaischdaschafd iwwa 4x100m Laachschdaffl vunde Menna gwunne. Im Joa 1955 ischma doan a ins naije Schbaijmara Schwimmbad gzoche. Dod'noch hawwen imma widda Laid vum Varoi bai Maischdaschafde gwunne. Im Joa 2004 ischde Thomas Ligl zweefacha Weldmeschda im Maaschdas iwa 50 m, 100 m un 200 m Bruschd worre. Desweesche un a weesche oanare Eafolsch hoddman a inde Joa 1984, 1990, 2001 un 2004 zum Schboadla vum Joa vunde Schdadd gweeld. Im Joa 2005 hodde Karl Hauter (Aldasglass 80) Weldrekoade im 200m Fraistil, 200m Laache un 400m Laache, de Thomas Ligl (Aldasglass 40) n'daidsche Rekoad in 100m Bruschd unde Thomas Ligl, Heiko Zinsmeister, K. Ligl un


Russlond (r. Россия), amdlisch: Russischi Federadsion, is än Schdaad in Oschdeuropa unn Nordasie. Ugfähr 143.030.106 Lait wohne in Russland unn es hot e Fläch vun mehr als 17.098.242 km², iss dodemid es fläschegreeschde Lond uff de Erd. Weege de grooße Vahäldnis vun de Fläsch zur Oiwuhnerzahl wohne in Russlond ner dorschschniddlisch 8 Lait uff eem km². Russlond is midd 17.098.242 km² es greeschde Lond uff de Erd unn aaschdreggd sisch sowohl iwwer Oiropa, als aa iwwer Asie. Desweege unnerdääld sischs aa in viele grooße Regione. De greeschde Dääl dudd Sibirje ainemme, welles midd 75% (faschd) de gonze asiadische Dääl vun Russlond bedegge dudd. Im Siede vun Russlond gebbds ä Reschion zwischem Fluss Manytsch unn em Kaukasus-Gebärsch, wu zwische Oiropa unn Asie umschdridde is (siehe Europa#Geographie). Grenze dudd Russlond im airopäische Siedweschde beginnend im Uhrzaigasinn: Es schwaddse Meer, Ukraine, Waißrusslond, Leddlond, Esdlond, Oschdsee, Finnlond, Norwege, airopäische Nordmeer, es Waiße Meer, es Nordpolarmeer, die Beringsee, de Pazifische Ozean, Nordkorea, Schina, Mongolai, widda Schina, Kasåchsdan, Asabaidschan, Georgie unn es Schwaddse Meer. De wischdischsde Fluss im russische, airopäische Kernlond is die Wolga, wu viele grooße Schdädt lieche. De greeschde Fluss in Sibirje is midd 4400 km die Lena. Irtytsch und Ob bilde midd 5642


Es Raischslond Elsaß-Lothringe iss en aus de alde Londschafde gebildedes Vawaldungsgebied vum Daitsche Kaisaraisch gewessd unn hot vun 1871 bis 1918 beschdanne. Die maischde Zaid isses em Kaisa selbschd unnerschdanne, 1811 isses en aischene Bunnesschdaad vum Daitsche Raisch worre. Elsaß unn Lothringe ghere schun said 870 zum Oschdfrängische Raisch unn schbääda zum Hailische Reemische Raisch. Sie ware kee uuabhängische Ferschdedümer, sunnern Reschione, unnerdääld in vaschiedene weldlische unn gaisdlische Besidsdümer. Ab de zwedde Hälfd vum 17.Johrhunnerd sinn Elsaß unn Lothringe unn noch onna Raichsgebiede vun Frongraisch bsedzd unn ånnegdierd worre. Noom Daitsch-Fronzesische Kriesch 1870/71 hot Frongraisch am 10.Mai 1871 Elsaß-Lothringe ons nai gegrindede Daitsche Kaisaraisch abdrede gemißd. Wie owwe beschriwwe, is Elsaß-Lothringe nie en homogens Gebied gewessd, sunnern en Konschdruggd vum Daitsche Raisch. Ausgsuchd hot mer sisch Elsaß-Lothringe weege de milidärschdradegische Roll, de Daitsche Schbrooch, welle do gebabbeld worre is, Õõschluss on die wischdigschde Vakesnedze unn Rohschdoffraischdum. Wie Elsaß-Lothringe verwalded werre soll, hot mer sisch geschdridde: Endwerra zu Praiße ooda zu de Sieddaitsche Schdaade ooda em Raisch unnerschdelle. Ledschdares is donn uff Wunsch vum Bismarck gewähld worre. Midd Elsaß-Lothringe sinn aa 200.000 fronzesisch babbelnde Lothringer dezu kumme. Die Bismarcksche Raischsvafassung is 1874 oigfiehrd worre. 1877 hots Lond es Reschd griehd, Gsedze


Die Josefskeäasch in Schbaija isch ä kadolischi Keäasch uns Zendrum vun vaschiedene Haisa vunde Parrai St. Josef. Die Keäasch isch domols gonz schä bräschdisch un groß g'baud worre, wesche de Riwalided vun den Konfesione unde evongelischi G'deschdniskeäasch, wu glaisch wisawi lische dud. Awa haid gibds guude ökumenischi B'ziehunge vunde Pahg'moinde St. Joseph unde G'deschdniskeäasch. Als die Josefskeäasch renowiad worre isch, hawn die Kadolige inde G'deschdniskeäasch faiare diafe. Als im Joa 1887 die Brodeschdonde og'fonge hawen fa ia Keäasch zu sommle, hawen a glaisch die Kadolige än Varoi fas Keäaschebaue g'grind. Domols hod doan de g'grind Varoi fas Baue vunde G'deschdniskeäasch n'Baublads kaafd, wu domols noch om Schbaijmara Schdadrond g'lesche isch. Dodruff hawen die Kadolige doan a glaisch n'Baublads visawi kaafd, wu se awa doan fa'n onere Blads oig'dauschd hawen. N'große Deel vum Blads hods Gloschda St. Magdalena gewe. Im Joa 1914 hodma die Keäasch don a'm Patron vunde Kuapals unem Schudspatron, m'Hailische Joseph, vunde Awaida g'waihd. Die Parrai St. Joseph hod newe de Josefskeäasch a sog'nonde Ägidienhaus, wuen große Pasaal, ä Bischarai un onare Zimma hod. Don hods noch newe de Keäasch s'Biro un s'Pahaus, wu de Parra, im Momend is des de Hubert Ehrmantraut, wohne dud. Onde Gilscheschdrooß lischdn


Die Schwaiz amdlisch Schweizerische Eidgenossenschaft is än Schdaad in Middelairopa. Ugfähr 7,8 Millione Lait wohne in de Schwaiz unn sie hot e Fläch vun 41.285 km². Die vier offizielle Amtsschbrooche vun de Schwaiz sin Daitsch, Fronzeesisch, Idaljeenisch und Räddoromanisch. Dem Gsetz nach hot sie kee Haubdschdadt, awwa in Werklischkaid iss es die Bunnässchdadd Bern. Aingedaild iss sie in 26 Kantone, davun sinn 6 Halbkantone. Die Schwaiz hot kenn Regierungsscheff, es Schdaadsowwahaubd werd vum Bunnäsrad gebild. Bezahld werd in de Schwaiz mit Fronke unn Rappe, wobai en Fronke hunnad Rappe sinn. Die Schwaiz werd manchmol als "Wasserschloss von Oiropa" bezaichned, weil viele grosse europäische Flüss hier ååfange, zum Baischpiel de Rhoi und d Rhône und wail die grosse oiropäische Wasserschaide in de Schaiz liege. So fliesst zum Boischpiel de Rhoi in die Nordsee, die Rhône ins Middelmeer und de Inn entwässert iwwer die Donau ins Schwarze Meer. De hechschte Punkt von der Schwaiz isch mit 4634 Meder iwwerm Meer auf de Dufourspitz, de tiefschde Punkt isch am Ufer vom Lago Maggiore mit 193 Meder iwwerm Meer. Die Schwaiz werd in drai grosse Nadurräum oigedaild, in d Alpe (mit de Voralpe), s Middelland und de Jura. 48% der Schwaiz kehre zu de


Wütend wälzt sich einst im Bette is ä tybisch pälza Schdudendelied un ghead zum Pälza Liedguud. "Bin ich fol gewesen", hodde Kuafärschd Friedrisch IV. om 9. Juni 1598 in soi Dachebuch gschriwwe. Kää Wunna, des waa än Suffkopp un wails nuch kää Therabie gäwwe hod, iss aach änna gbliwwe – obwohl doßa dodegeje oogonge is. Middachs än Saumaache un oowns Wärschd un Flääsch, frisch vum Grill, doo braachschde hald aach ebbes zum enunnaschbiele. Bsunnaschd, womma aach nuch unna sainesglaische is, also die allahochwirdigschde Eminenz, de Kurfärschdbischuf vun Määnz, Erzkonzla vum Raisch, zu Gaschd hod. Doo hän die zwää wichdichschde Männa noom Kaisa zammegehoggd un hochi Bolidig gemachd, nochdezu än Ärzkadholig un än Ärzreformiade, un donn zur Ärholung un fär de Ärscha runnazuschbiele ä Schligglsche gedrunge un noch ääns, un oowns hänse vum Schloß iwwa de Negga un die Schdadt gschaud un noch soepaa glääne Schöbbscha gepedzd. Bis mär se donn ins Neschd gebrung hod... Die pälza Schdudende hän iam Kurfärschd e Liedsche doodruff gdischd, des wo haid nuch gean gsunge wärd: Wütend wälzt sich einst im Bette Kurfürst Friedrich von der Pfalz; Gegen alle Etikette Brüllte er aus vollem Hals: |: Wie kam gestern ich ins Nest? Bin scheint's wieder


Eppschdää is en Voroat vun Frongedahl unn seid e paar Johr aach bekannt als Hammerdorf. Middeme BAB 650 Ahschluss (Ruchem/Maxdorf) unneme nohgelechene Interregio-Bahnhof in Flomerschem iss mer mit de Metropole vun de Welt vebunne. Iwwer Kinnergaade, Grundschul, Dogder, Schbordvereine, Frisehr iss alles vorhanne. Zwää Kerche gebbds aach. Commons: Eppstein (Frankenthal) — Waitere Mulitimediadataie zum Artikel Poadrää iwa Eppstä


Die Haisagrubb Ringschebeaschahof lischd im Noade vun Schbaija un weschdlisch vunde Bundesschdrooß 9 un wude Ringschebeaschawesch duaschgehd. Uaschbringlisch ischde Ringschebeaschahof mol ä glääni Haisagrubb vun Bauareheef gwesd. Schbeda hoddma donn doad mea Haisa zum Baischbiel fa Waldawaida gbaud. Schunn frie im 14. Jaahunad hawwn sisch die Raadsherre onde Laurenziuskabell, bnond nochm m'hailische Laurentius äm Meatira, oam Ringschebeasch fa'n Omdsschwua gdroffe. Onde Schdell vunde Keäasch hoddma donn schbeda ä Sienegraiz aus Sondschdää vun 1616, uaschbringlisch midde Inschrifd Warzeig Des Lorentz Heisels uffgschdeld. S'Graiz isch doan meamols umgschdeld worre un schded haid newede naije Kabell. Haid hodds doad vaschiedenschde G'baide. Newe Wohnunge unde Laurenziuskabell, unnaonerem a ä Gschdied un ä Waldgaschdschdedd, die Laurenziuskabell, wu zude Parrai St. Konrad kead. Zudem isch do a die Londweadschafdlisch Unnasuchungs- un Foaschungsoaschdald Schbaija, wu do midde Unnaschdidzung vum Rhoilond-Pelsische Umweldminischderium 12.5 ha Vasuchsfelda bdraiwe un doad schemischi, fisikalischi, migrobiologischi Analise mache dud. Awwas wead a zum Baischbiel die Radioagdiwided vum Adomgrafdweag Filibsbuasch unnasuchd. Un doan hodds a ä Oirischdung vum Beziagsvabond Pals midd änna medeorologische Schdazion. Un doan isch do die LUFA a de Sidz vum Vabond vunde daitsch londwerdschafdlische Unnasuchungs- un Foaschungsoaschdalde. F. Klotz, Der Rinkenbergerhof bei Speyer: ein Beitrag zu seiner tausendjährigen Geschichte, in:


Bulgarije (bg. България) is än Schdaad in Siedoschdeuropa. Ugfähr 6.875.040 (2021) Lait wohne in Bulgarien es hot e Fläch vun 110.994 km². Die Amtsschbrooche in Bulgarien is Bulgarisch. Die Haubdschdadt unn greeschde Schdadt vun Bulgarien is Sofia. Der jedzische Minischerradspräsident is Kiril Petkov unn der Präsidend is Rumen Radev (Румен Радев). Ingedaild iss es in 20 Bezirke. Blagoewgrad Burgas Chaskowo Dobritsch Gabrowo Jambol Kardschali Kjustendil Lowetsch Montana Pasardschik Pernik Plewen Plowdiw Rasgrad Russe Schumen Silistra Sliwen Smoljan Oblast Sofia Sofia-Stadt Stara Sagora Targowischte Warna Weliko Tarnowo Widin Wraza Bulgarien – Bedeutungserklärungen, Wortherkunft, Synonyme, Übersetzungen Commons: Bulgarien – Sammlung vun Bilder, Video un Audiodataie Wikisource: Bulgarien – Qwelle un Volltegschde Websaid Statistikamt Bulgarien


S'Museum SchPIRA ischä Museum inde Kleene Paffegass in Schbaija inde Voadapals, wu aldi Fundschdigg ausm jiedische Lewe vun Schbaija zaische dud. Schpira hodma im Middlalda uff hebräisch fa Schbaija g'sachd un Schbaija isch äni vunde de drai SCHUM-Schded g'wesd. Saidm Juli 2021 keren die jidische Deng'gmela vunde drai SchUM-Schdedd Schbaija, Määnz unn Worms zum UNESCO-Weldkulduaeawe. Uff 80 Qwadradmeda komma zum Baischbiel Iwwablaibsl vun Rundbesche ausm 12. Jahhunad, Grabschdä ausm 14. Jahhunad oda ä Dobblfenschda vun 1110/20 oagugge. Oinisches, wu ma seje kon, isch ä Laigab vum Hischdorische Museum vunde Pals, wu a in Schbaija schdeje dud. Schbaija hod im Middlalda äni vunde gregschd jiedischi G'moinde nerdlisch vun de Albe kabd. Die Laid sind im 11. Jahhunad vun Idalije un Frongraisch als Kauflaid un Bonkjes kumme. D'Bischof Rüdiger Hutzmann hod don 1084 die jiedischi Flischdling aus Määns uffg'numme un hod dodmid d'Grundschdä fa die jiedischi G'moinde in Schbija g'leschd. S'Museum hodma om 9. Nowemba 2010 eaefned, wu die Raischbogrommachd 72 Joa her g'wesd isch, wu die Nadsionalsozialischde a die schbaijmara Sinagog zaschdead kabd hawen. S'Museum eagensd de Juddehof, wu wisawi mide Migwe lische dud. Museum SchPIRA Museum SchPIRA 2015 Fußbode, wus Juddeveadel im Middlalda zaischd Ausschdellungsschdigg Museum SchPIRA uff Speyer.de Museum


S'Allahailischeschdifd vun Schbaija ischn romoanisch-godischa Sagralbau im schbeede 10. Jaahunnad bis uug'fea 1800 g'wesd. S'Allahailischeschdifd isch äns vunde eldschde Schdifd vun Schbaija g'wesd un isch voa iwwa 1000 Joahr vum Bischof Sigebodo g'grind worre. Zum Schdifd hodd unna onnarem ä frieromoanische Schdifdskeäasch kead, wu im Siede onde Schbaijmara Schdadmaua g'baud worre ischd. Die Keäasch isch uug'fea 50 m long g'wesd un hoddn romoanische Vierungsduam vun 35 m Heh kabd. Im 14. Jaahunad hoddma doan on die Keäasch de godische Deel oag'baud. S'Schdifd hoddma mol als almeschdisch golde uns isch inde gonze Pals b'kond g'wesd. Im Pelsa Eabfolschegriesch isches doan awwa im Joa 1689 durschde Schbaimara Schdadbrond zaschdead, awwa dod'noch a widda uffg'baud worre. Nochdemas widda uffg'baud kabd hodd, hodds noch iwwa 100 Joa egxeschdiad, bevoas doan endgildisch inde fronzesische Rewoludzion vaschdaigad un abg'risse worre isch. Haid eainnad blos noch die Schdrooß, die Allahailischeschdrooß, ons oinschd b'daidende Schdifd. Oagugge kommas a uffm Vochlschaubloan vunde „Freien Reichsstadt Speyer vor der Zerstörung 1689“ vum Philipp Stürmer (1916–1998), wu im Hischdorische Museum vunde Pals ausg'schdeld isch. S'Schdif isch awwa inde Eainnarung vun Schbaija lebendisch gbliwwe unma hodd zum Baischbiel 2011 ä G'dengminz aus Silwa g'bräschd un s'wead in Schdaddrundgeng vun Schbaija eawend. Kirchengebäude in


Die Pedakeäasch vun Schbaija isch frija mol die gläänschd romoanisch Keäasch doad gwesd un isch wisawie vum Allhailischeschdifd g'lesche. Wailse so glää gwesd isch, hoddma a "Pedakeäachl" zuare gsachd. Die St. Peda-Paakeäasch soll 1157 duaschde Dummscholaschda Johannes von Erenberg eabaud worre soi. Awwa ma gead dvu aus, daße elda isch. Im 11. Jaahunad hoddma do ä glääni frieromoanischi Keäasch diregd wisawie zum Allhailischeschdifd gbaud un im scheede 12. Jaahunad eanaiad. S'Goddeshaus isch blos uug'fea 30 m long un 12 m braid gwesd unnde Tuam 30 m hoch. Baim SChbaimara Schdaddbrond vun 1689 isch die Keäasch bis uff de Tuam un die Aussemauware runnag'broand un doan hoddmase fa iwwa 100 Joa als Ruin lische losse. D'noch hoddmase doan vaschdeischad un abg'risse. N'Reschd vunde Keäasch, die Koaschdrewepaila un'n Deel vunde Weschdwond, isch im Wohnhaus inde Allahailischeschdroß 21 oig'baud worre. Die Pedakeäasch komma uffm Vochlschauplon vunde „Freien Reichsstadt Speyer vor der Zerstörung 1689“ vum Philipp Stürmer (1916–1998) oagugge, wu im Hischdorische Museum vunde Pals ausgschdeld isch. S'Schdadaschiv Schbaija hoddä Zaischnung vum Graisachiwa Peter Gayer (1793-1836), wu d'noch die Keäasch om End vunde godische Aschidegdua bschdimmd gwesd isch. Fritz Arens, Pläne des Kapuzinerklosters und der St. Peterskirche zu Speyer, 1969, 16 Seiten Fritz Klotz,


Die Keäasch St. Moarids in Schbaija ischä godischi Paakeäasch gwesd, wu uffm haidische Kenischsbladds im Zendrum vunde Schbaimara Aldschdadd gschdonne isch. Die Keäasch hodd domols als bedaidenschdi godisch Keäasch inde Voadapals golde. Die Keäasch St. Moarids isch im 11. Jaahunad als Haubdparai vunde Birschaschdadd Schbaija g'grind worre. Oinische meenen awwa, dasses im ausgejende 9. odda 10. Jaahunad g'baud worre isch. Im 13. Jaahunad hoddmase doan im speedromonische Schdiel nai eabaud. Die Keäasch hoddn schbidshelmische Weschdduam kabd, wu 60 Meda hoch gwesd isch. Sie isch uug'fea 40 Meda long, 25 Meda braid un bis unnas Dach guud 20 m hoch gwesd. Im 15. Jaahundad, inde Joare vum 1422 bis 1468, hoddma die St. Moarids-Keäasch middm Schdifd St. Germon zomme g'leschd un middm schbedgodische Gweahaus unm Koa ausg'baud. Dodzu hoddma a noch ä uug'fea 2 Meda hohe Ringmauwa drumrum gbaud. Baim Schbaimara Schdaddbrond im Joa 1689 isch die Keäasch bis uffde Duam un die Maua abgbrond. Ma hoddse nemme uffg'baud un um 1806 doan endgildisch abg'risse un on dea Schdell doan de haidisch Kenischsbladds oag'leschd. Die Funamend sinn a haid noch unnam Kenischsbladds. Erinnarunge on des ejemolisch Wahzaische vunde Birschaschdadd Schbaija komma im Hischdorische Museum vunde Pals oagugge. S'hod a noch Zaischnunge


Es Sesl is a Werschzeich fär Rewe zu schneide. Es wärd awwa aach im Forschd vawand - es mehrschd ä wäng greeßa - fär die Äschd abzhaache. Die Sesle wärn said viele Joahunnade benidzd un kumme in viele Variande voa. Mär därf se awwa ned vawegsle midde 'smeaschd ebbes greeßare un gonz onnaschda geboochne Sächsel, welles vunde Sichle heakimmd. Sesle wärn aa ned schaarf gschmieded, sunnan gschliffe: dän schdedich abnämmende Radius griehd mär ned sauwa gnuch ghämmad. des hääßd awwa ned, doßde Rohling ned is voagschmiededworn. In Isdrije, wos des aa gäbd, is ofd de Händla aach de Produzend: doo wärd de Rohling när ausnärem Blech erausgschnidde un õõgschliffe - des dääd unsan Ooschbrich wohl ned so gonz genieje. Obwohl in Form un Mdrial obdimal ändwiggld, wärd es Sesl said mindeschtends de Midd vum 20gschte Joahunnerd nimmi gnumme weil daßs Reweschere gäbd un die wern ach kaam noch verwend, wail inzwische alles vollaudomadisch gehe dud. Wie alle Messa sin aach die Winzamessa in Woibaugebiede zu heraldische Ehre kumme, mär konn när laida ned imma unnaschaide, ob daß des jezad Sischl, Sesl, Sächsl orra Hippe soi soll... - wobai die Hippe jo je noo Gejnd bis zu närre Sense geje konn.


Die St. Badolomeuskeäasch hod mol zude bedaidenschde Paakeäasche vunde ejemolische Raischschdad Schbaija kead un isch nerdlisch vum Aldperdl uff enna Schroßeinsl g'wesd. Die Oafeng vunde Badolomeuskeäasch raischen waschoinlisch ins 12. Jaahunnad zurigg. Domols hodd die Schdadd sisch waida in de Noade ausg'deend undo hoddma die Keäasch un glaisch wisawie a noch s'Auguschdinagloschda hiegschdeld. Im 14. Jaahunad hoddma die Keäasch godisch uffgbebbld unnare n'romoanische Keäaschduam middm schdaile Schbidzhelm gewwe. Die Keäasch isch doan n'm Schbaimara Schdaddbrond vun 1989 zum Obfa gfalle. Die Keäasch hodds doan noch bis uug'fea 1800 gewwe, awwa doan hoddmase inde Fronzesische Rewoluzion endgildisch abg'risse. Vunde Badolomeuskeasch hodds haid kä Reschd mea. U. Kindermann: Kunstdenkmäler zwischen Antwerpen und Trient, Beschreibungen und Bewertungen des Jesuiten Daniel Papebroch aus dem Jahre 1660, Böhlau Verlag, 2002 49.3191472222228.4326277777778Koordinaten: 49° 19′ 9″ N, 8° 25′ 57″ O


Die e'molisch Paakeäasch St. Johann (de Daifa) in Schbaija ischn Sagralbau gwesd, glaisch wisawie vum Auguschdinagloschda. Die Keäasch isch mol änni vunde elschde Keäasche vun Schbaija gwesd. Schun im 11. Jaahunnad hoddma middm bauwe oagfonge. Die Keäasch ischn romoanische Saalbau middm Koa gwesd un hoddn neadlische Koaflang'geduam kabd. Nocharar Zaschderung duaschde Schbaimara Schdaddbrond vun 1689 ischse fa Joare als Ruin lische gbliewe. Um 1770 hoddma die Keäasch doan widda nooddiafdisch heagschdeld. Inde froansesische Rewoluzion ischse doan awwa endgildisch zaschdeard worre un doan oam Onfong vum 19. Jahhunad abgbroche worre. Oande Schdell vunde Keäasch isch doan die Pelsisch Londesbibliodeeg hiegschdeld worre. Haid isch doad's Schbaimara Schdaddaschiev, awwade Nome vunde Johannesschdrooß eainnad noch on die Keäasch vunde Zaid vunde Salija. Ferdinand Schlickel: Speyer: Von den Saliern bis heute., Klein, Speyer, 2002, SBN=978-3921797600 49.3195988.436642Koordinaten: 49° 19′ 11″ N, 8° 26′ 12″ O


Sinse is ä Schtadt im Siedoschte vum Rhoi-Negger-Krais in Bade-Wirrdebärsch. Die Schdadt hot 35.439 Eiwohna unn war friehr Kreisschtadt vom Landgrais Sinse. De TSG 1899 Hoffe mit de Rhai-Negga-Arena unns Audo- unn Teschniggmuseum sinn hier behomatet. Sinse liegd am Rond vun da Kurpfalz im Herze vom Kraichgau. Die Elsenz fließt durch de Ord. Die folgende Ord unn Städt grenze an Sinse, de Uhrzaigasinn noch, im Oschde beginnend: Rappene, Kerchädt, Ittlingä unn Eppingä (welle oll im Londgrais Hailbronn senn), Äschtringa (im Londgrais Kaalsruh), Ongelbochdal, Mielhausä (Kraischgau), Diele, Zuzehausä, Waibschd unn Bischesse (all im Rhai-Negga-Grais). Sinse hot zwelf Schdadtdail: Adersbach, Dihre, Easchdädt, Äschälboch, Hilsboch, Hoffene, Reihä, Roaboch, Schtoifort, Ongeloch unn Weila. Die ärschdä Schbure vun Besiedlung kumme aus de Jungsteinzeit unn Bronzezeit. 70 noch Chrischdus iss die Gegend um Sinse vunn de Reema erowwert worde. 259/260 kame die Germane, genauer gesogd die Alemanne. Im Joa 770 wurd Sinse des erschdemol schriftlisch erwähnd. Ums Joar 1000 wurd ä Kloschda in Sinse gebaud. Im Joar 1329, unn des iss fier Pälzer unn Kurpälzer besonnerschd wischdisch, do iss Sinse zur Kurpalz gekumme. Ab 1803 awwa hot Sinse zu Baade kehrt. In de Graisrefoam vunn 1973 bekam Sinse seini heidischi Ausdähnung unn hot die 20.000-Eiwohnerzahl iwwerschriddä.


Die Keäasch St. Maagus in Schbaija ischä Paa- un Gloschdakeäasch uffm Feld vorm Maaxdoaduam, em ejemolische Oigongsdoa zua Schbaijmara Voaschdadd voam Waiße Doa gwesd. Die Keäasch ischn middlgroße Sagralbau midd romoanische unn godische Schdielelemend gwesd. Im 12. Jaahunad isch im Siede vunde Schdadd Schbaija voam Maaxdoa die Paakeäasch fa die siedlische Voaschdadd im romoanische Schdiel gbaud worre, inde Nee vunm weschdlische Saideaam vum Rhoi. Die Keäasch isch uug'fea 40 Meda long un 25 Meda braid un isch vunnare Mauwa oig'zeumd gwesd. Im 13. Jaahunad hoddma die Keäasch doan godisch eanaijad. Im Joa 1317 isch die Paakeäasch zuäm Wilhelmiddagloschda worre, wuen Koahea vum Gloschda St. Geamoan gschdifd kabd hodd. De Oade hodd des Gloschda doan awwa um 1500 widda uffgewwe. Die Keäasch hodde Draißischjearische Griesch un a de Schbaimara Schdaddbroand vun 1689 iwwaschdonne. Doan hodd die Keäasch noch uug'fea 100 Joa gschdoane bevoamase doan um 1800 vaschdaigad un abg'risse hodd. Die Keäasch hoddmol doad gschdoane, wu haid de große Paag- un Messblads wisawie vum Naduafreundehaus isch. Eainnarunge vunde Keäasch komma haid im Hischdorische Museum vunde Pals oagugge. Ferdinand Schlickel: Speyer: Von den Saliern bis heute. Speyer 2002, ISBN 3921797608 49.3146833333338.4454472222222Koordinaten: 49° 18′ 53″ N, 8° 26′ 44″ O


Die Burchruin Schdäneschloss, aa Atzeschdä, Biewermiehler Schloss, Schdäner Schloss genonnt, leit in de Gemarkung Daläschwiller-Fresche im Londkräs Siedweschdpalz, owwerhalb vum Zusommefluss vun de Schwarzbach un de Rodalb. Vun de ungefähr 295 Meder iwwerm Meeresspichel und 48 Meder iwwer de Dalsohl gelä'ne Heheburch aus ware die ågrenzende Däler gut zu iwwerbligge. Wä'e dere strategisch ginschdisch Laach nemmt ma å, dass die Burch vielleicht e siedlichie Grenzburch war. Wie die Burch gehäß hat, als ma se um 1100 gebaut hat, is nimmi sicher feschdzustelle. Im 13. Johrhunnert hat unnerhalb vun de Burch e Siedlung gelä, die Schdäne, Schdeie odder Schdesche gehäß hat. In ännrer Urkunde vun 1564 is die erwähnt, awwer domols war se schun valoss. Awwer in de selwe Urkund is a es "Schdäner-Schloss" erwähnt. In de Neh hat's noch e Hof nomens "Atzeschdä" gäb, un vielleicht hat die Burch genauso gehäß. Nomensforscher glawe awwer nät do dro. Die Burchålach hat ungefähr die Form vun em Bicheleise, dem soi Spitz no Siede zeicht. Des losst uff sächsisch-thieringische Infliss schließe. Die Läng is 70 Meder, die Bräd ungefähr 46 Meder. Die 1,80 bis 2,50 bräd Umfassungsmauer beschdeht aus behaune Sondschdäquader aus salischer Zeit, zum Däl aa aus staufische Buckelquader. Die Owwerburch leit


S'Auguschdinagloschda in Schbaija isch mol als Beddloade im 13. Jahhunad g'grind worre. Noch de Grindung vum Gloschda inde Midd vum 13. Jaahunad, ischs im Joa 1334 abgbrond un a greschdedeels zaschdead worre. Kuaz nochm Brond hodmas Gloschda widda uffgbaud un doan im 15. Jaahunad umgbaud. Im Joa 1430 hawwen sich die Prioa, Guardiane un Brieda vun fia Gleschda, dorunna a vum Auguschdinagloschda, uff ian Wunsch hie in die Biaschaschafd vunde Schdadd Schbaija uffnemme losse. Midde Joare sinn doan die ejemols aame Oade durch Hondl un Vameschdniss zu Wohlschdond kumme. Deswesche hodd doan a im Joa 1488 de Raad vunde Schadadd Schbaija die Gleschda, dorunna a s'Auguschdinagloschda, uffgfoadad, nochm Schudsvadrach vun 1430 ian Baidrach fadde Unnahald vum Seldnaheea zu laischde. Ofoang vum 16. Jaahunad sinn inde Qwadia vum Gloschda evongelischi Messe gewwe worre un 1526 hodd sich de Prioa vum Auguschdinagloschda, de Michael Diller, zu dem bkoand, wassde Luther gsachd kabd hod. Baim Schbaijmara Schdaddbroand vun 1689 ischs Gloschda doan waidgejenschd zaschdead worre. Awwa de Koa vunde godisch Keäasch, wu ausm 13. Jaahunad gschdomd hodd, hodds iwaschdoane kabd un isch easch 1866 abg'risse worre. Im 18. Jaahunad hoddma die Ruin vum Gloschda fa Wohnunge umg'baud kabd. Newe de Augustinergasse, wu glaisch


Siwweldinge esch äh klännes Pälzer Derfel mit um die dausend Eiwohner (2009: 1079). Siwweldinge liecht uff beide Seide vunn de Quääch (hochdaitsch: Queich) kurz hinner Landaach am Eigang vumm Annweilrer Daal uff ca. 153 Meder iwwerm Meer. Ganz wichdich: Mir lichen im Gechesatz zu Alweschwailer an de Woischdrooß. Poliddisch g´here mer zu de Verbandsgemää Landach-Land. Es erschde mol erwäähnd worre esch Siwweldinge 1219 in ännre Urkunde vunn Annwailer, wuh Siwweldinge als weschdlichie Grenz aagäwwe esch. Mer vermut awwer, dass es Siwweldinge als Wohnord schunn um 600 noch Chrischdus do gäwwe hodd. Es Siwweldinger Wabbe esch änn dobbelkebbicher schwarzer Adler uff goldnem Grund. Iwwer dämm Adler seine zwäh Kepp schwebd äh goldenie Kaiserkron. Frieher war do äh Siechel vumm Siwweldinger Gerichd, schbeder esch dann ferr die Sichel die Kron kumme. Dänn Vochel awwer hodd uns domols die Schdadt Schbaya schbändiert, die emm Siwweldinger Daal dodezu ach gleich noch die Reichsfreiheid gäwwe hot. Siwweldinge liechd diräggt an de B10 und hodd zusamme mit Birkweiler änn Baahoof an de Regionalschdregg Landaach-Bermesens. Außerdämm fahrd ab unn zu ach änn Bus in Richdung Hääschde odder Landaach. In Siwweldinge hämmer ach äh Grundschul (Scheff devu esch im Momend de Volker Damian), änn Kinnergaade (die Scheffin dodevu


S'Elwedritsche Museum vun Schbaija lischd midde inde Schdadd, inde Antoniengasse 3 un zaischd de B'sucha s'Lewe vunde schaije Pelsa Elwedridschle. S'glääne un privad bdriwwene Museum isch im easchde Schdogg un eagleadem Bsucha was Elwedridschle sinn, wu un wiese lewe dun, wie un wumase finne koan un s'losd a schunschd ke Froch zua Foaschung vunde Tritschologie offe. S'Museum zaischd seldene un a noch faschiedene brebariade Exembla vunde Elwedridschle un a ä Uffzuchdssdazion fa die Tia. S'weren awaw a Vabindunge zude onnere daidsche schaije un seldene Wese gzaischd, wuma schun dfu kead kabd hawwe konn, wie'em bairische Wolwadinga unnem Tiringa Rasslbogg. A vun denne hodds Museum ausg'schodbde Exembla. Doan eafead ma, dassmasse zum Baischbiel im Unnaholz vun Paagolaache, Waldbeede un Rebschdegg finne koan. Awwa a bloss, womma schbed Nachds schun minischns zwee Dubbeglesa voll mid Riesling-Schoale indus hodd. Doan komma loszije un vasuche Elwedridschle, wu jo ausseje dun wie ä Mischung vun Hing'gl midna End unna Elf im Halali zu krische. Im Eadgschoß komma doan a glai iwwa soi Elwedridschle Wisse midd onnare dischbediere un middm Riesling-Schorle oafonge naije Elwedridschle-Eafaarunge zu sommle. S'Muesum hod jeden Daach vun 11:30 bis 18 Ua uff. Im Aachebligg isches awwa voriwwagejend gschlosse. Elwedritsche-Museum Speyer Das Elwedritsche-Museum


Ä Smartphone (ausm Englische werdlisch iwwersetzt: schlaues Telefon) is e mobiles Telefon wu zusädslisch iwwer e Paked von charakterischdische Zusatzfunkzione verfischd, insbesonnere iwwer en Terminkallener, Noddizbuch, Adressbuch, Daschereschner sowie die Meschlischkait Faxe und E-Meils zu sende un zu empfange. Schun des ersche Smartphone, des Simon vun de amerikonische Compjuterfirma IBM, des 1992 uff des Compjutermess COMDEX in Las Vegas, USA, vorgschdeldt worre is, un ab 1993 iwwer die US-Tefonfirma Bellsouth vertriwwe worre is, hodd iwwer diese Funktione verfischd. Ach kleene Compjuterschpiele konnt mer mit dem Simon schun schpiele. Inzwische (2009) sinn aus Smartphones Kleecompjuter worre, uf die ma e Vielzahl vun Progromme uffspiele konn. Hardwaremässisch verfieschen alle ach iwwer winzische Kameras fer Fotos und Filme. Naiere Smartphones erlauwe ach des Surfe im Internet. Viele verfiesche ach iwwer des Sadeliddenavigationssystem GPS, so dass ma in Kombinatsion mit elektronische Karde ach soin geographische Standpunkt feschtstelle un sisch soin Wesch waise losse kann. Die Oigawe kann de Nutzer tippischerwaise iwwer e winzische Zahle- un Buchstawwetastadur, zum Deel ausklappbar, odder iwwer en berihrungsempindlische Bildschirm, uff Englisch en Touchscreen, mache. Newwee dem kleene Bildschirm, de beschränkde Laischdungsfähischkait vun Prozessor (Reschenoihait) un Informationsspaischer, is die schwierisch Oigab de Hauptnochdeel vun em Smartphone. Vun viele gschäzd wern


De Ivan Glasenberg, (* Jannuar 1957 in Südafrika) isch en Manager und de CEO von Glencore. De Glasenberg isch in em Vorort von Johannesburg aufgwachse. Sai Mudda isch e Südafrikanerin und sain Vadda en gebürdiga Litauer. Er hod an de University of the Witwatersrand in Südafrika sain Bachelor-Abschluss gmacht und an de University of Southern California sain Master of Business Administration. Im Jahr 1984 hod er åågfange bei Glencore, em gröschde Rohschdoffhändler von de Weld, zu schaffe und zwar im Kohle-Departement, zuerschd in Südafrika und dann in Auschdralie. Von 1989 bis 1990 hod er das Büro von Glencore in Hong Kong und in Peking glaided, bevor er 1991 d Laidung vom Kohle-Departement iwwernomme hod. Im Johr 2002 isch er dann CEO von Glencore worre. Di Zaidschrifd BusinessWeek hod im Johr 2005 gschriwwe, dass de Glasenberg e Schlüsselfigur im gehaime Öl-Handel vom Marc Rich mit em Iran gwessd isch. Schbäder hod en de US-Präsident Bill Clinton begnadigd. Im Sebdember 2011 hod s Schwaizer Wirtschaftsmagazin Bilanz berichded, dass de Glasenberg e Vermöge von uugfähr 5,3 Milliarde Franke hod. Am 16. April 2012 hod d BBC e Interview mit ihm gsended, wo er die Vorwürf gege Glencore wäge Umweldverschmudzung und Kinnererwed, zurückgwiese hod.


Die Burch Tanschdä leit im siedliche Pälzerwald, em deitsche Däl vum Wasgau, knapp 1 km eschdlich vun de rhoilond-pälzisch Kläschdadt Dåhn. Die Felseburch gehert zur Dåhner Burchegrupp, wo aa noch die Burche Altdåhn un Grafedåhn dezu zehle. Die drei Burche sin zwar nät gleichzeitig, awwer direkt näwernonner uff äm Berchrigge gebaut wor. So ähnlich is des z. B. aa in de Vogese, im owwere Elsass bei de drei Burche vun Hussere zu finne. Vun alle drei Burche vun de Grupp is Tanschdä die ältschd. Ausgrawunge hon ergäbb, das uff de Felse schun im friehe Middelalder was gebaut war. Des vawunnerd aa nät weiders, weil domols schun unne im Daal e Heer- un Kaufmonnsschtroß dorchgong is. Heit is do die Bundesschtroß 427. Die Nåmensähnlichkeit mit de Schdadt Dåhn und em Adelsgeschleicht vun Dåhn leit uff de Hond, wom'mer aa nät so genau wäs, was'es bedeit und was zuerschd so gehäß hat. E Urkund vun 1127 nennt e Anshelmus de Tannicka als Besitzer odder Verwalder. Deshalb vermut'ma, dass die Burch Åfong fum 12. Johrhunnerd gebaut wor is. 1189 werd in ennrer Urkund vum Kaiser Friedrich Barbarossa e gewisser Hoinrich vun de Than erwähnt. Die Burch wer domols e unmittelbares Reichslehe gewässt. Dodeno